ИСЛАМ ҚҰҚЫҚ ЖҮЙЕСІНДЕ НОРМАШЫҒАРУ ӘДІСНАМАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ МҰСЫЛМАН МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫНА ӘСЕРІ

2026

Full text Open access: Gold Metadata (CSL-JSON)
DOI 10.63546/3005-2246.2026.13.1.001
Data confidence 70 medium
How this score is calculated

It is built from checkable properties of the record itself: whether the article has a DOI, how many independent sources confirmed its data, whether the required fields are filled in, and how recent the latest confirmation is. Disagreement between sources and a missing identifier lower it. A value of 80 or above means the record was published without further checking; 60 to 79 means it is published at reduced confidence, with a manual check advisable. A record verified by an editor by hand is never pushed below 90 by a recalculation. This scores our data about the article, not the article itself.

Abstract

Бұл мақалада ислам құқығындағы нормашығару үдерісі (хукм) және оның мұсыл-манның құқықтық санасы мен мінез-құлқын қалыптастырудағы рөлі кешенді ғылыми-құқықтық тұрғыдан талданады. Зерттеу ислам құқығының теориялық негіздерін айқындай отырып, шариғат-тық норманың қалыптасу тетіктері мен әдіснамалық талаптарына баса назар аударады. Атап ай-тқанда, хукм ұғымының мәні, оның негізгі дереккөздері (Құран, Сүннет, ижма, қияс және қосымша дәлелдер), сондай-ақ норманың заңды әрі тұрақты түрде қалыптасуы үшін қажетті үш іргелі шарт – дереккөздерді терең білу, ижтихадқа қойылатын біліктілік талаптары және истидлял әдістері жан-жақты қарастырылады.Мақалада дәстүрлі ислам құқықтық мектептерінде қалыптасқан нормашығару жүйесінің тұрақтылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз етудегі маңызы айқындалып, осы әдіснамалық та-лаптарды елемеу нәтижесінде туындайтын құқықтық нигилизм мен девианттық мінез-құлықтың қоғам үшін қауіпті салдарлары көрсетіледі. Авторлар деструктивті діни ағымдардың құқықтық нор-маларды үстірт әрі дәлелсіз түсіндіруі қоғамдық тәртіпке, құқықтық санаға және діни тұрақтылыққа кері әсер ететінін негіздейді. Зерттеу нәтижелері ислам құқықтануының классикалық қағидаттарын сақтау қазіргі мұсылман қоғамында құқықтық тұрақтылық пен бейбіт өмірді қамтамасыз етудің маңызды шарты екенін дәлелдейді.