Abstract
Бұл мақалада детектив шығармалардың өзіне тән жанрлық ерекшеліктері мен әлем әдебиетіндегі орны зерделеніп, қазіргі қазақ әдебиетінде детектив жанрында қалам тартып жүрген қаламгер Жадыра Шамұратованың әңгімелеріне талдау жасалады. Детектив – әлемдегі көп оқырманның жүрегін жаулап алған әдебиеттегі ең қызықты және танымал жанрлардың бірі. Бұл жанр – қиял мен жұмбақ, интригалар мен дәлелдерді жасау өнері. Детективтік шығармалардың басы-қасында әдетте жұмбақ оқиғаларды, қылмыстарды тергеу орын алады. «Бұл әрекетті кім жасады, не үшін жасады?» деген сұраққа жауап іздеу арқылы шындыққа жетеді, ал оқырман басты кейіпкерлермен бірге жалған дәлелдер мен түсініксіз мотивтердің әлеміне енеді. Басты кейіпкер сезімге ерік беруші емес, түйсігі, логикасы, аналитикалық ойлауы ерекше дамыған тұлға ретінде бейнеленеді. Мақалада детективтік дискурс – бұл автор мен оқырман арасындағы көркемдік өзара әрекеттесуге, тұлғаға бағытталған қарым-қатынастың бір түрі екендігі баса айтылған. Бұл өзара әрекеттесудің мақсаттары психологиялық тұрғыдан бастап оқырманның эстетикалық және интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға дейін жүзеге асады. Жақсылық пен жамандық сияқты адамгершіліктің негізгі категорияларына жүгіну, сондай-ақ қылмыс құпиясының қызықты ашылуына әкелетін фактілерді логикалық талдау детектив жанры аясында оқырман әлемінің көркем бейнесін қалыптастырудың маңызды элементтеріне айналады. Жазушы Жадыра Шамұратованың детективтік жанрда жазылған «Сен бүгін ерекше әдемісің!», «Әдемі қолшатырлар», «Кімнің ісі» әңгімелерін схемалық үлгіге салып талдау арқылы автордың ерекше стилі мен шеберлігін айқындауға талпыныс жасалады. Детективтік әңгімелерді талдаудашетелдік әдебиеттанушылардың да көзқарастары мен тұжырымдары басшылыққа алынады.