Abstract
Шешендік сөздерде адамдар өз ойын тілдік таңбалар арқылы ғана емес, тілдік емес таңбалар арқылы да бейнелі жеткізе алады. Мақалада шешендік сөздердегі дискурска қатысатын би-шешендердің ішкі ойын сыртқа шығарудағы тілдік таңбалардың (ым, ишара т.б.) біртұтас экспрессивті жиынтығы нақты мысалдармен дәлелденген. Вербалды емес коммуникация тек қана тәндік құрылымға тән екендігі анықталды. Тренд-біз сөйлеу кезінде жасай алатын ым-ишарадан гөрі не айтатынымызды көбірек ойланатынды көрсетті. Вербалды емес тіл әдетте субьект білдіргісі келмеген эмоцияларды білдіреді. Біздің денеміздің тілі арқылы адамдардың эмоциялары тікелей көрініс формасы болып табылады. Дене тілі санананың жоғары деңгейлерінен өте беремейді және олар біздің бақылауымыздан тыс жүріп жатады. Ым тілі Махмут Қашқаридің сөздігінде ең алғаш соғыстың құпия кілті ретінде қолданылғаны айтылған. Бұл – үдерістің ізін әдебиеттерді шолып қарастырғанда одан әрі жалғасқанын байқауға болады. Шешендік сөздер кинесикалық – сөйлеушінің ым-ишарасы тілдік емес таңбалар арқылы да бейнелі жеткізген. Шешендер (даугерлер, талапкерлер т.б.) өздерінің ішкі ойын ым-ишара арқылы сыртқа шығарған. Жақтырмаған жағдайда да паралингвистикалық құралдарды пайдаланған, қосымша стилистикалық реңк берген. Көмекші құрал ретінде түрлі ұлттық негізі бар заттарды да қолданған. Шешендік сөздердегі паралингвистикалық амалдар сөйлеу үдерісін әр тармақта түсіндіріп, нақтылап, оның мәнін ашуда таптырмас негізгі құрал болып табылады. Шешендік сөздерге әлеуметтік қоғамның барлық мүшелері тіпті, жас балаларға дейін қатысқан. Қортындылай келе, ауызша емес қарым – қатынас та Ұлы дала дискуссиясының ең тиімді жолдары болып табылатыны байқалды.