Abstract
СҰРАУЛЫ СӨЙЛЕНІМДЕРДЕ БІЛДІРІЛЕТІН МОДАЛЬ РЕҢКТІ МАҒЫНАЛАРМақалада қазақ тіліндегі сұраулы сөйленімдердің белгілі бір ақпарат алу мақсатында қолданылып қана қоймай, сөйлеушінің әртүрлі көзқарасын білдіретін құптау (мақұлдау, келісу), кеңесу (ақылдасу), ұсыныс жасау, ақталу, ескерту, рұқсат сұрау, тыйым салу, қарсылық, наразылық, мәжбүрлілік (шарасыздық, көну), өтіну, жалыну, қорқыту, кінәлау (жазғыру) тәрізді модаль реңкті мағыналар қарастырылды.Аталған модаль реңкті мағыналар сұраулы сөйленімдерде негізінен сұрау есімдіктері, ма/ме, ша/ше сұраулық демеуліктері, ғой нақтылау демеулігі, сұрау мәнді тілдік бірліктер (одағайлар), тұрақтанған құрылымдар және басқа да тұрақты тіркестер, сөйлемінің жалпы мазмұны, сұраулы интонация арқылы білдіріледі.Сонымен қатар аталмыш модаль реңкті мағыналар сұрау есімдіктерінің, сұраулық демеулігінің басқа да әртүрлі құрылымдармен бірге қолданылуы арқылы да берілуі мүмкін.Аталған модаль реңкті мағыналар сұрау есімдіктерінің, сұраулық демеуліктерінің, сұралатын ақпаратқа тікелей қатысты сөздің қайталануы және басқа да тілдік бірліктердің (етістіктің рай тұлғалары, аналитикалық форманттар және т.б.) қолданылуы арқылы күшейе түседі.Сұраулы сөйленімдерде жоғарыда аталған модаль реңкті мағыналарды білдіруде тұтас мәнмәтіннің (синтаксистік тұтастықтың) мазмұны маңызды қызмет атқарады.