Abstract
Мақалада Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тиімділігін арттырудың конституциялық, тарихи-құқықтық, институционалдық және әлеуметтік-психологиялық негіздері зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – сыбайлас жемқорлық тәжірибелерінің тұрақтылығын айқындайтын факторларды анықтау, сондай-ақ конституциялық реформалардың мемлекеттік сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты жетілдіруге ықпалын бағалау. Зерттеудің әдіснамалық негізін тарихи-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық және институционалдық әдістер, сондай-ақ ғылыми әдебиеттерді, нормативтік құқықтық актілерді, халықаралық ұйымдардың материалдарын, қоғамдық-саяси үдерістер мен эмпирикалық зерттеулерді талдау құрады. Зерттеу нәтижелері сыбайлас жемқорлықтың құқықтық, институционалдық және әлеуметтік-мәдени факторлардың ықпалымен қалыптасатын көпфакторлы құбылыс екенін көрсетті. Kazakhgate ісін, Жаңаөзен оқиғаларын және 2022 жылғы Қаңтар оқиғаларын талдау негізінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің эволюциясы ашылып, олардың мемлекеттік институттардың тұрақтылығына, қоғамдық сенім деңгейіне және мемлекеттік басқару тиімділігіне ықпалы көрсетілді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы конституциялық реформалардың, институционалдық өзгерістердің және қоғамдық қатысудың сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың өзара толықтыратын элементтері ретіндегі байланысына кешенді баға берілуімен айқындалады. Зерттеу нәтижесінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйесін одан әрі жетілдіру конституциялық кепілдіктерді нығайтуға, құқықтық институттарды дамытуға, мемлекеттік басқарудың ашықтығын арттыруға және қоғамдық бақылау тетіктерін кеңейтуге негізделуі тиіс деген қорытынды жасалды.