Abstract
Мақалада Кеңес дәуірінде Орталық Азия елдерінде әйелдер арасындағы сауатсыздықты жоюдың тетіктері, кезеңдері мен салдары қарастырылады. Зерттеуде өңірдің мәдени, этникалық және әлеуметтік ерекшеліктеріне айрықша назар аударылған. Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстандағы білім беру реформаларын жүзеге асыру жағдайлары талданып, гендерлік рөлдердің өзгеруі, әйелдердің білімге, кәсіптерге және қоғамдық қызметке қол жеткізу кеңеюінің өзіндік қырлары анықталған. Зерттеу барысында салыстырмалы және гендерлік тал-дау әдістері қолданылып, статистикалық деректерге, мұрағат материалдары-на, бағдарламалық құжаттарға және орыс әрі ағылшын тілдеріндегі заманауи ғылыми еңбектерге сүйенілді.Зерттеу нәтижелері мемлекеттік білім беру саясатының білімді әйелдер қатарының артуына, кәсіби мобильділікке және қоғамдық өмірге қатысуға айтарлықтай үлес қосқанын көрсетеді. Сонымен қатар патриархалдық көзқарастардың, діни және отбасылық дәстүрлердің сақталуы, теңдіктің ресми сипат алуы әйелдердің шынайы дербестігі мен мүмкіндіктерін шектеді. Тал-дау барысында эмансипацияның жарияланған мақсаттары мен түрлі ұлттық әрі жергілікті жағдайларда сақталып қалған әлеуметтік шектеулер арасындағы қайшылықтар айқындалды.Қорытындысында Кеңес дәуіріндегі білім беру науқандары қоғамды жаңғыртудың маңызды факторы болғанымен, бірқатар дәстүрлі кедергілер мен модернизация мен патриархалдық практикалардың арасындағы қайшылықтарды сақтап қалғаны, сол арқылы өңірдегі гендерлік трансформация жолының ерекшелігін айқындағаны атап көрсетіледі.