А. Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегіндегі драматургиялық терминдердің ұлттық сипаты

2026

Full text Open access: Gold Metadata (CSL-JSON)
DOI 10.26577/ejph2011202614
Data confidence 70 medium
How this score is calculated

It is built from checkable properties of the record itself: whether the article has a DOI, how many independent sources confirmed its data, whether the required fields are filled in, and how recent the latest confirmation is. Disagreement between sources and a missing identifier lower it. A value of 80 or above means the record was published without further checking; 60 to 79 means it is published at reduced confidence, with a manual check advisable. A record verified by an editor by hand is never pushed below 90 by a recalculation. This scores our data about the article, not the article itself.

Abstract

Мақалада А. Байтұрсынұлының әдеби мұраларындағы ұлттық терминологияны жасаудағы орасан үлесі, соның ішінде драма жанрына қатысты терминологияны ұлт топырағында жаратқан еңбегі арнайы сөз етіледі. Қазақ тіл білімінің, қазақ әдебиеті теориясының негізін қалаған реформатор ғалымның әдебиеттің негізгі үш тегінің (поэзия, проза, драма) бірі – қазақ сөз өнеріндегі драма жанрына қатысты ұлттық терминдерді жасаудағы тұжырымдары қарастырылады. Қазақ сөз өнеріндегі драма жанрының табиғаты туралы алғаш айтқан ғалым пайда болуы мен шығу тарихына қарай грек сөздерін бойына көп сіңірген драма жанрына қатысты терминдерді жасауға тұңғыш түрен салады. Ғалым оларды ұлттық танымға жақындатып, алғаш рет қазақы ұғыммен беруге тырысады. Осылайша шарттылығы көп, қиын жанр болып саналатын драманың теориялық метатұғырын қалауға негіз жасайды. Бүгінде ұлт ұстазының қазақ ғылымы үшін жасаған осы еңбегін түгелдей таныта алмай жатқанымыз анық. Бір ғана «Әдебиет танытқыштың» қолат-қойнауындағы қатпар-қатпар білім алдыратын емес. Әлі қазып зерттеп жатырмыз. Олай дейтініміз осы еңбекте қамтылған драматургия саласына қатысты айтқан қисындары мен тыңнан жасаған терминдері жете қарастырылып, насихатталып жүр деп айта алмаймыз. Сондықтан мақалада ұлы ғалымның көркем әдебиеттің ең ежелгі де күрделі түрі – драматургияға байланысты тұжырымдары мен терминдері сараланды. Әдеби мұраларындағы өміршең ұстанымдары бағамдалды. Түйін сөздер: ұлттық ғылым, сөз өнері, жанр, драматургиялық терминдер, шығарма тілі.