Abstract
Зерттеудің мәні — Қазақстанда еңбек қызметімен байланысты болған жұмыс оқиғаларынан міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін зерделеу, оның еңбек саласындағы халықаралық стандарттарға сәйкестігін анықтау және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен азаматтардың тұрмыс деңгейін арттыру негізінде жетілдірудің негізгі бағыттарын ұсыну. Қолданылған тәсілдер мен әдіснама. Жұмыс кешенді, бірнеше деңгейлі тәсілге негізделген: 1) 2018-2023 жылдар аралығындағы ресми статистикалық деректер мен құжаттарды эмпирикалық талдау; 2) ретроспективті, салыстырмалы (ХЕҰ конвенциялары мен шетелдік тәжірибемен салыстыру) және жүйелік талдау; 3) эконометриялық модельдеу, сценарий бойынша болжам жасау, сондай-ақ мемлекеттік органөкілдерімен және сала мамандарымен жүргізілген сараптамалық сұхбаттар (триангуляция әдісі).Алынған нәтижелерді сараласақ, қолданыстағы сақтандыру жүйесінде терең жүйелік мәселелеранықталды: алдын алу орнына негізінен залалды өтеуге бағдарлану; сақтандырушы компаниялардыңкоммерциялық мүдделері мен жүйенің әлеуметтік міндеттері арасындағы қайшылық; терминдер меннормативтік талаптардағы сәйкессіздіктер; ақпаратты жинау мен өңдеудің үйлесімсіздігі. Нәтижесіндежүйенің әлеуметтік нәтижелілігі төмен, ал өндірістік жарақаттану деңгейі жоғары сақталуда. Негізгіқорытындылар: Жүйені тұтастай жаңарту қажеттілігі айқындалды. Негізгі бағыттар ретінде мыналарұсынылады: сақтандыруды коммерциялық емес, әлеуметтік мекеме ретінде қайта тұжырымдау;өтемақы төлеу, оңалту және алдын алу қызметтерін біріктіретін бірыңғай оператор құру; заңнаманыХЕҰ конвенцияларына (әсіресе № 102, № 121, № 187) сәйкестендіру; бірыңғай ақпараттық-талдаужүйесін енгізу; тәуекел деңгейіне қарай сақтандыру тарифтерін саралау арқылы алдын алу шараларыннығайту. Бұл шараларды іске асыру азаматтардың әлеуметтік қорғалу дәрежесін көтеруді, сондай-ақеңбек қауіпсіздігі мәдениетін қалыптастыруды қамтамасыз етеді.