Abstract
XIX ғас. Аяғы - XX ғас. басында Ресей мемлекетінің қазақ жеріне жүргізген қоныстандыру саясаты қазақ даласының әлеуметтік-экономикалық, этно-демографиялық және саяси құрылымына айтарлықтай ықпал етті. Шаруаларды жаппай қоныстандыру арқылы қазақ жерлерін игеру мен отарлық бақылауды күшейту, қоныс аударған шаруаларды өзінің саяси-әлеуметтік тірегі ету арқылы қазақ жерін империяның құрамды бір бөлігіне айналдыру еді. Қоныстанушылардың пайдалануына қазақ жерлерінің ең құнарлы, шұрайлы және көлемді бөлігі өтті. XX ғас. басындағы қоныс аударушылардың қарқынды легінің өсуі қазақтардың дәстүрлі мал шаруашылығына зиянын тигізді. Қоныстандыру әсіресе қоныстандыру мекемелері құрылғаннан бастап, бұрын болмаған деңгейге жетті. Мақалада шаруаларды қоныстандыру туралы заңдар, ережелер, қонысаудару себептері, барысы, қоныстандыру учаскелерінің ұйымдастырылуы, XX ғ.бас. қоныстандыру саясатындағы «жаңа бағыт», қоныстандырудың салдары баяндалады. Шаруаларды жаппай қоныстандыру қазақтың мал жайылымды жерлерінің тарылуына, сондай-ақ жерлердің тартып алынуы рулық қауым-ауылдық топтар яғни қазақтар арасындағы жер тартысының, жер дауының туындауына себеп болды. Сонымен бірге, жер тапшылығы қазақтарды көшпелі мал шаруашылығынан отырықшы егіншілікке көшуге мәжбүр етті. Шаруаларды қоныстандыру қазақтардың ұлттық, әлеуметтік-экономикалық мүдделерінің аяқасты болуына әкелді.