Abstract
Қандай да бір елдің, өңірдің ерекшелігін сипаттайтын киелі орындар өзінің рухани құндылығы негізінде мемлекет пен халықтың мәдени байлығы болып табылады. Әрбір халықтың санасындағы, ұлттық кодындағы киелі атаулар тіл тарихы қойнауындағы қазына ретінде бағаланады. Киелі жер-су атаулардың астарындағы ғажайып сырларды танып, этимологиясына, мән-мағынасына, тарихына ерекше көңіл бөлу арқылы халық мәдениетінен көп ақпарат аламыз. Ертедегі түркілерден бастап, олардың заңды жалғасы қазақ халқына дейін елді мекендердің, жер-су, тау, өзен, көл атауларына ат қоюда үлкен мән берілген. Негізі әр географиялық атауда халық тарихының, ұғым-нанымның дерегі үзілмей сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Топонимикалық жүйеде жер-су атауларын қоршаған ортаның өзіндік бедербелгісіне ұқсастыра атау бар, сондай-ақ белгілі бір тарихи оқиғаларға, өмірдегі себептерге, тылсым құбылыстарға байланысты атаулар да көп беріледі. Қазақ халқы сан ғасырлар бойғы өмір тәжірибесінің негізінде өзінің ұғымына сіңген географиялық терминдерді қолданған және олардың сын-сапа, қадір-қасиетті белгілеріне сәйкес атаулар жасай білген. Өзінің генезисі бойынша географиялық терминдердің негізінде географиялық объектілердің қасиеттері, яғни, көп жағдайда культ объектілерінің пайда болуы жатады. Алайда ислам діні негізінде пайда болған атаулар дәстүрлі топонимияда сирек кездесетін жағдай, дегенмен олардың топонимдік атаулардың қасиетті, киелі мәніне орай қалыптасқандығын түсіндіруге болады. Тақырып аясы мен көлеміне сәйкес, мақаламызда тек қана киелі және діни мағынасы бар топонимдер, ондағы ұлттық код көріністері қарастырылды. Зерттеу барысында, сондай-ақ, олардың жасалу жолдарына, семантикасына, апеллятивтік қызметтеріне, олардың жекелеген типтерге бөлінуіне ерекше назар аударылды.