Abstract
In today's world, osteoporosis is a widespread issue that affects not only adults but also children and adolescents. Various scientific studies indicate that bone strength is determined during childhood as the body matures. This period is marked by a rapid growth spurt that is influenced by genetic factors, hormonal changes, nutritional habits, and chronic diseases. With the onset of puberty, there is a rapid increase in the mineral content in the bones, reaching a peak shortly after the peak increase in growth. Lifestyle choices affect 20-40% of an adult's peak bone mass. It is assumed that exercises during growth counteract the involutional loss of bone mass at a later age due to an increase in peak bone mass. In turn, this disrupts the proper formation and mineralization of the bone skeleton, which actively gains peak mass by the age of 18 (up to 90%). In addition, maximizing age-related bone mass can also prevent fractures during growth, especially fractures of the upper extremities. In order to reduce the chances of experiencing fractures, it is important to implement methods for enhancing bone health from a young age. The purpose of the study: to study the literature on the influence of physical activity and sports in children and adolescents in the development of osteoporosis. Methods: A systematic search was carried out in the electronic databases PubMed, Google Academy, Cochrane Library. Key words such as “osteoporosis”, “adolescent”, “dual-energy X-ray absorptiometry”, “exercise”, “sport” were used in the literature search in databases. This search was limited to English-language studies published within 10 years (2013-2023). Results. This review examined the main risk factors for osteoporosis in children and adolescents. The greatest attention is paid to the effect of physical activity on the bone tissue of children and adolescents and the use of densitometry in a comprehensive examination for early diagnosis of the disease in order to prevent the development of pathology. Актуальность. Остеопороз в современном обществе является глобальной проблемой не только взрослого населения, но и в детском и подростковом возрасте. Многочисленные исследования показывают, что проблема костной прочности закладывается еще в детском возрасте в период созревания организма, когда отмечается резкий скачок роста за короткий период времени, который напрямую зависит от генетических, гормональных изменений, алиментарных причин и хронических заболеваний. С началом полового созревания происходит быстрое приращение костных минералов, достигающее пика вскоре после пикового увеличения роста. Выбор образа жизни влияет на 20–40% пиковой костной массы взрослого человека. Предполагается, что упражнения во время роста противодействуют инволюционной потере костной массы в более позднем возрасте за счет увеличения пиковой костной массы. В свою очередь это нарушает правильное формирование и минерализацию костного скелета, которая активно набирает пиковую массу к 18 годам (до 90%). Кроме того, максимизация возрастной костной массы может также предотвратить переломы во время роста, особенно переломы верхних конечностей. Чтобы свести к минимуму риск переломов, стратегии улучшения здоровья костей должны быть приняты в самом раннем возрасте. Цель: изучить данные литературы о влиянии физической активности и занятием спорта у детей и подростков на развитие остеопороза. Методы: Проведен систематический поиск в электронных базах PubMed, Google Academy, Cochrane Library. В поиске литературы в базах данных были использованы такие ключевые слова, как «остеопороз», «подросток», «двухэнергетическая рентген абсорбциометрия», «физическая нагрузка», «спорт». Этот поиск был ограничен англоязычными исследованиями, опубликованными в течении 10 лет (2013-2023г.г.). Результаты. В данном обзоре были рассмотрены основные факторы риска развития остеопороза у детей и подростков. Наибольшее внимание уделено влиянию физической активности на костную ткань детей и подростков и применение денситометрии в комплексном обследовании для ранней диагностики заболевания с целью предупреждения развития патологии. Остеопороз заманауи қауымдастықта тек ересек адамдардың ғана емес, сонымен қатар балалар мен жасөспірімдер арасындағы өзекті мәселе. Жыныстық жетілудің басталуымен және жасөспірімдік кезеңдегі өсу қарқынымен сүйек минералдарының тез өсуі байқалады, биіктіктің ең жоғары өсуінен кейін көп ұзамай шыңына жетеді. Өмір салтын таңдау ересектердегі ең жоғары сүйек массасының 20-40% әсер етеді. Өсу кезіндегі жаттығулар сүйек массасын жоғарылату арқылы кейінгі өмірде инволюциялық сүйек массасының жоғалуына қарсы әрекет етеді. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, сүйек беріктігі мәселесі тіпті балалық шақта дененің жетілуі кезінде, қысқа уақыт ішінде күрт өсу қарқыны болған кезде туындайды, бұл генетикалық, гормональды өзгерістерге, ас қорыту себептеріне және созылмалы ауруларға тікелей байланысты. Бұл өз кезегінде сүйек қаңқасының дұрыс қалыптасуы мен минералдануын бұзады, ол 18 жасқа таман (90% дейін) шыңдалып, ең жоғары массаға жетеді. Бұдан басқа, жастық сүйек массасының шыңдалуы өсу кезінде әсіресе қол сүйектерінің сынуын алдын алуға мүмкін болады. Сыну қаупін азайту үшін сүйек денсаулығын жақсарту стратегиялары өте ерте жаста қабылдануы керек. Зерттеу мақсаты: балалар мен жасөспірімдерде остеопороздың дамуына дене шынықтыру және спортпен шұғылданудың әсері бойынша әдебиеттерді зерттеу. Зерттеу әдістері: PubMed, Google Academy, Cochrane Library электронды базаларында жүйелі іздеу жүргізілді. Мәліметтер қорынан әдебиеттерді іздеуде «остеопороз», «жасөспірім», «екіэнергиялық рентген-абсорбциометрия», «жаттығу», «спорт» сияқты түйін сөздер қолданылды. Бұл іздеу 10 жыл ішінде (2013-2023) жарияланған ағылшын тіліндегі зерттеулермен шектелді. Нәтижелер. Бұл шолуда балалар мен жасөспірімдердегі остеопороздың негізгі қауіп факторлары қарастырылды. Дене белсенділігінің балалар мен жасөспірімдердің сүйек тініне әсеріне және патологияның дамуын болдырмау мақсатында ауруды ерте диагностикалау үшін кешенді тексеруде денситометрияны қолдануға үлкен көңіл бөлінеді.