Abstract
Введение. Артериальная гипертензия, повышенный уровень холестерина, сахара крови, курение и пожилой возраст являются факторами риска атеросклеротического ишемического инсульта и транзиторной ишемической атаки. Другие факторы риска, которые также рассматриваются в качестве причин атеросклеротического ишемического инсульта, требуют подтверждений: ожирение, отсутствие физической активности, психосоциальные факторы, характер питания. Хирургическим стандартом лечения атеросклеротических заболеваний интра-экстракраниальных сосудов является эндоваскулярное стентирование и каротидная эндартерэктомия. Целью данного исследования было выявление основных факторов риска до и послеоперационных осложнений и определение критериев для правильного отбора пациентов к оперативному лечению при интра и экстракраниальном атеросклеротическом поражении артерий. Методы. Проведён ретроспективный анализ данных 725 историй болезни пролеченных случаев с атеросклеротическим поражением экстра- и интракраниальных артерий, оперированных на базе клиники АО «Центральная клиническая больница» города Алматы в отделении нейрохирургии за период с 2016 по 2021 год. В основную группу вошли 212 случаевс интракраниальным расположением атеросклеротических бляшек, в контрольную группу - 513 случаев с экстракраниальным. Результаты. Определены предикторы развития осложнений (ОНМК) при атеросклерозе до операции: наличие ИБС повышало шанс развития ОНМК в 4,882 (95% ДИ: 3,313 – 7,194), курение в 2,659 раза (95% ДИ: 2,151-3,288), сахарный диабет в 1,2 раза (95%ДИ:0,868-1,648), гиперхолестеринемия в 1,248 раза (95% ДИ:1,099 – 1,416), гипертонический криз в 1,04 раз (95%ДИ: 1,000-1,085). Экстракраниальное поражение сосудов имело обратную связь с развитием осложнений. Наличие сахарного диабета в 3,870 повышало шанс развития осложнения после операции (тромбоз стентов) (95% ДИ: 0,959 -15,614). Выводы. При наличии факторов риска: курение, сахарный диабет, гиперхолестеринемия, гипертонический криз и возраст старше 60 лет необходим более пристальный контроль к выполнению профилактических мероприятий и лечению особенно при интракраниальном поражении артерий. Перед плановой операцией для лечения атеросклероза особенно необходима стабилизация уровня сахара крови и строгое выполнение рекомендаций эндокринолога относительно терапии. Background. Arterial hypertension, high cholesterol, blood sugar, smoking and old age are risk factors for atherosclerotic ischemic stroke and transient ischemic attack. Other risk factors that are also considered as causes of atherosclerotic ischemic stroke require confirmation: obesity, lack of physical activity, psychosocial factors, dietary patterns. The surgical standard for the treatment of atherosclerotic diseases of intra-extracranial vessels is endovascular stenting and carotid endarterectomy. The aim of this study was to identify the main risk factors for pre- and postoperative complications and to determine the criteria for the correct selection of patients for surgical treatment with intra- and extracranial atherosclerotic arterial disease. Methods. A retrospective analysis of 725 case histories of treated cases with atherosclerotic lesions of extra- and intracranial arteries, operated on the basis of the clinic of JSC "Central Clinical Hospital" in Almaty in the Department of Neurosurgery for the period from 2016 to 2021, was carried out. The main group included 212 cases with intracranial atherosclerotic plaques, the control group included 513 cases with extracranial plaques. Results. The predictors of the development of complications (stroke) in atherosclerosis before surgery were determined: the presence of coronary artery disease increased the chance of developing stroke by 4.882 (95% CI: 3.313–7.194), smoking by 2.659 times (95% CI: 2.151–3.288), diabetes mellitus by 1.2 times (95% CI: 0.868-1.648), hypercholesterolemia - 1.248 times (95% CI: 1.099 - 1.416), hypertensive crisis - 1.04 times (95% CI: 1.000-1.085). Extracranial vascular lesions had an inverse relationship with the development of complications. The presence of diabetes in 3.870 increased the chance of developing a complication after surgery (stent thrombosis) (95% CI: 0.959 -15.614). Conclusion. In the presence of risk factors: smoking, diabetes mellitus, hypercholesterolemia, hypertensive crisis and age over 60 years, closer monitoring is necessary for the implementation of preventive measures and treatment, especially for intracranial arterial disease. Before a planned operation, stabilization of blood sugar levels and strict adherence to the recommendations of an endocrinologist regarding therapy during the treatment of atherosclerosis are especially necessary. Кіріспе. Артериялық гипертензия, холестериннің жоғары денгейі, қандағы қант денгейі, темекі шегу және егде жас атеросклеротикалық ишемиялық инсульт пен транзиторлы ишемиялық шабуылдың қауіп факторлары болып табылады. Атеросклеротикалық ишемиялық инсульттің себептері ретінде қарастырылатын басқа қауіп факторлары растауды қажет етеді: семіздік, физикалық белсенділіктің болмауы, психоәлеуметтік факторлар, тамақтану үрдісі. Интра-экстракраниальды тамырлардың атеросклеротикалық ауруларын емдеудің хирургиялық стандарты эндоваскулярлық стенттеу және каротидті эндартерэктомия болып табылады. Бұл зерттеудің мақсаты операцияға дейінгі және кейінгі асқынулардың негізгі қауіп факторларын анықтау және интра-экстракраниальды артериялардың атеросклеротикалық зақымдануылары бар науқастарды хирургиялық емдеуге дұрыс таңдау критерийлерін анықтау болды. Әдістер. 2016 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде Алматы қаласының "Орталық клиникалық аурухана" АҚ-ның базасында нейрохирургия бөлімшесінде экстра- және интракраниальды артериялардың атеросклеротикалық зақымдануын операциямен емделген 725 науқастың деректеріне ретроспективті талдау жүргізілді. Негізгі топқа атеросклеротикалық түйіндіктердің интракраниальды орналасқан 212 науқастар, ал бақылау тобына атеросклеротикалық түйіндіктердің экстракраниальды орналасқан 513 пациент кірді. Нәтижелер. Операцияға дейін атеросклероз кезінде асқынулардың дамуын болжаушылар анықталды: ЖИА болуы бас қан айналым жүйесінің жедел бұзылуы даму мүмкіндігін 4,882 есеге (95% СИ: 3,313 – 7,194), темекі шегу 2,659 есеге (95% СИ: 2,151-3,288), қант диабеті 1,2 есеге (95% СИ:0,868-1,648), гиперхолестеринемия 1,248 есеге (95% СИ:1,099 – 1,416), гипертониялық криз 1,04 есеге (95% СИ: 1,000-1,085) арттырады. Қан тамырларының экстракраниальды зақымдануы асқынулардың дамуымен кері байланыста болды. Қант диабетінің болуы операциядан кейінгі асқынулардың (стент тромбозы) даму мүмкіндігін 3,870 есеге арттырды (95% СИ: 0,959 -15,614). Қорытындылар. Келесі қауіп факторлары: темекі шегу, қант диабеті, гиперхолестеринемия, гипертониялық криз және 60 жастан асқан болған жағдайда, алдын-алу шараларын және емдеуді (әсіресе интракраниальды артериялық зақымдануды) мұқият бақылау қажет. Жоспарлы атеросклерозды емдеу операциясынан бұрын қандағы қант деңгейін тұрақтандыру терапиясына қатысты эндокринологтың ұсыныстары қатаң орындалуы қажет.