Abstract
Introduction. Universal health coverage shows the main direction in the development of the healthcare system. Prevention of the population health depends on implementation of the public health programs. Market changes in scientific and educational services impose new requirements on the activities of universities. Growing competition, rapid growth in the number of universities, a decrease in the number of potential applicants, rapidly changing factors in the external and internal environment of the university, changes in the behavior of consumers of educational services, systematic updating of education and professional development require universities to create a continuous system of training and retraining of specialists who know various terms. Thus, the new scientific research direction needs to be part of the public health educational program, such as artificial intelligence etc. In this regard the role of the collaboration between other sectors like IT, law etc. is important to create a competitive public health program. The purpose is to study the world experience of interdisciplinary programs related to public health and their competitiveness. Methods:The information base of the research was made up of scientific publications published in foreign peer-reviewed journals, as well as data from international organizations and statistical bodies. Literature search was conducted in PubMed, Scopus databases for the period from 2008 to 2023. Results. Fourteen relevant studies focusing on interdisciplinary programs related to public health and their competitiveness was included for analysis. The concept-mapping process identified domains as innovation, intervention, joint public health program, partnerships, communications, and strategic planning which have influence for competitive market in higher education. Public health programs can be jointly implemented with other sectors as law, social science, nursing, medicine and etc. Conclusion.Today, modern educational management tools are very diverse and comprehensive. However, with all the variety of methods, the university is a little-studied organization from the point of view of practical management: the direction of university management is just being formed. The development of two-degree programs in public health will increase the number of students in various fields (law, social service, information technology, etc.), thereby increasing its competitiveness. Введение. Всеобщий охват услугами здравоохранения показывает основное направление развития системы здравоохранения. Профилактика здоровья населения зависит от реализации программ общественного здравоохранения. Изменения рынка научных и образовательных услуг предъявляют новые требования к деятельности высших учебных заведений (ВУЗ) страны. Растущая конкуренция, стремительный рост количества ВУЗов, снижение числа потенциальных абитуриентов, быстро меняющиеся факторы внешней и внутренней среды ВУЗа, изменения в поведении потребителей образовательных услуг, систематическая актуализация образования и повышения квалификации требуют от ВУЗов создания непрерывной системы подготовки и переподготовки специалистов, владеющих различными терминами. Таким образом, новое направление научных исследований должно быть частью образовательной программы общественного здравоохранения, например, искусственный интеллект и т. д. В этом отношении роль сотрудничества между другими секторами, такими как информационные технологии, право и т. д., важна для создания конкурентоспособной программы общественного здравоохранения. Цель. Изучение мирового опыта междисциплинарных программ, связанных с общественным здравоохранением, и их конкурентоспособности. Методы: Информационную базу исследования составили научные публикации, опубликованные в зарубежных рецензируемых журналах, а также данные международных организаций и органов статистики. Поиск литературы проводился в базах данных PubMed, Scopus за период с 2008 по 2023 год. Результаты. Для анализа было включено 14 соответствующих исследований, посвященных междисциплинарным программам, связанным с общественным здравоохранением, и их конкурентоспособности. Процесс концептуального картирования определил такие области, как инновации, вмешательство, совместные программы в области общественного здравоохранения, партнерские отношения, коммуникации и стратегическое планирование, которые имеют влияние на конкурентный рынок высшего образования. Программы общественного здравоохранения могут осуществляться совместно с другими секторами, такими как юриспруденция, социальные науки, сестринское дело, медицина и т. д. Выводы. Сегодня современные инструменты управления образованием очень разнообразны и всеобъемлющи. Однако при всем многообразии методов университет является малоизученной организацией с точки зрения практического управления: направление университетского менеджмента только формируется. Развитие двухдипломных программ в области общественного здравоохранения позволит увеличить количество обучающихся по различным направлениям (юриспруденция, социальная служба, информационные технологии и др.), тем самым повысив его конкурентоспособность. Кіріспе. Денсаулық сақтау қызметтерімен жалпы қамту денсаулық сақтау жүйесін дамытудың негізгі бағытын көрсетеді. Халық денсаулығының алдын алу қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламаларын іске асыруға байланысты. Ғылым және білім беру саласының қызметтері нарығындағы өзгерістер елдің жоғары оқу орындарының (ЖОО) қызметіне жаңа талаптар қояды. Өсіп келе жатқан бәсекелестік, жоғары оқу орындары санының қарқынды өсуі, әлеуетті талапкерлер санының төмендеуі, жоғары оқу орнының сыртқы және ішкі ортасының тез өзгеріп отыратын факторлары, білім беру қызметтерін тұтынушылардың мінез-құлқындағы өзгерістер, білім беруді жүйелі өзектендіру және біліктілікті арттыру жоғары оқу орындарынан әртүрлі терминдерді меңгерген мамандарды даярлау мен қайта даярлаудың үздіксіз жүйесін құруды талап етеді. Осылайша, ғылыми зерттеулердің жаңа бағыты Қоғамдық денсаулық сақтаудың білім беру бағдарламасының бөлігі болуы керек, мысалы, жасанды интеллект және т.б. Осыған байланысты Ақпараттық технологиялар, құқық және т.б. сияқты басқа секторлар арасындағы ынтымақтастықтың рөлі бәсекеге қабілетті Қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламасын құру үшін маңызды. Зерттеу мақсаты: қоғамдық денсаулыққа қатысты пәнаралық бағдарламалардың әлемдік тәжірибесін және олардың бәсекеге қабілеттілігін зерттеу. Әдістер. Зерттеудің ақпараттық базасын шетелдік рецензияланатын журналдарда жарияланған ғылыми жарияланымдар, сондай-ақ халықаралық ұйымдар мен статистика органдарының деректері құрады. Әдебиеттерді іздеу PubMed, Scopus дерекқорларында 2008-2023 жылдар аралығында жүргізілді. Нәтижелер. Талдау үшін қоғамдық денсаулыққа қатысты пәнаралық бағдарламаларға және олардың бәсекеге қабілеттілігіне бағытталған оң төрт тиісті+ зерттеулер енгізілді. Тұжырымдамалық картаға түсіру процесі инновация, араласу, бірлескен бағдарлама сияқты салаларды анықтады Қоғамдық денсаулық сақтау, серіктестік, коммуникация және стратегиялық жоспарлау, бұл бәсекеге қабілетті жоғары білім нарығына әсер етеді. Қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламалары заң, әлеуметтік ғылымдар, мейіргер ісі, медицина және т. б. сияқты басқа салалармен бірлесіп жүзеге асырылуы мүмкін. Қорытынды. Бүгінгі таңда білім беруді басқарудың заманауи құралдары өте алуан түрлі және жан-жақты. Алайда, әдістердің алуан түрлілігімен университет практикалық басқару тұрғысынан аз зерттелген ұйым болып табылады: университет менеджментінің бағыты енді қалыптасуда. Қоғамдық денсаулық сақтау саласында екі дипломдық бағдарламаларды дамыту түрлі бағыттар бойынша білім алушылардың санын көбейтуге мүмкіндік береді (ұқықтану, әлеуметтік қызмет, ақпараттық технологиялар және т. б.), осылайша оның бәсекеге қабілеттілігін арттырады.