Abstract
Ономастика, француз тілінде «Ономастика», ағылшынтілінде де «Ономастика» –яғни бұл бұкіл тілдердегі ономастика терминдерімен ӛрнектелгенғылым саласы. Бұл салаға тарих, география, дін, этнология және т.б. және негізінен лингвистика кіреді. Топонимдер мәдениеттің маңызды бӛлігі болып табылады, онда түркі тайпалары арасында нанымдар, түстер мен сандар жиі қолданылады, бұл бүкіл қоғамныңтүсінігінен туындайды.Осыған байланысты жерге, суға географиялық атаулар беруге байланысты мәселелер тек Исламға ғанақатысты емес, сонымен бірге тарихқа тереңірек үңілдіреді. Жануарлардың тотемдік атауларынан бастап шамандық нанымдарға дейінгі кӛптеген нанымдар жер мен сулардың атаулары ретінде қолданылады. Бұл жылан кӛлі, haunted mansion, ібіліс ағыны сияқты жер атаулары. Осы атауларға қатысты сӛздердің мағыналары, шығу тегі, тарихи және географиялық ерекшеліктері жеке зерттеудің тақырыбы болып табылады.Түркі тіліндегі жер мен су атауларының пайдалану ерекшеліктері де бӛлек зерттеуге тұрарлық. Мысалы, қара атауының барлық мағыналарын беретін топонимдер бар. Черногория, Қара теңіз, Қарасу, Қара ауыл, Қаратау және т.б. жер атауларында түс атауының әртүрлімағыналары біздің тіліміздің байлығын кӛрсетеді. Бұл мәселе тӛңірегінде 1959 жылы А.Әбдірахманов осы мәселе бойынша «Қазақстанның жер-су атаулары» атты Қазақстанда тәуелсіз зерттеу жүргізді. Кейінірек бұл тақырыптағы зерттеулер кӛптеп тарай бастады.Сандарды географиялық атаулар ретінде пайдалану да мысалдарға толы. Түрік сенімінде 3, 7, 5, 40 сияқты киелі (формальды) сандық топонимдер қолданылады. Үштӛбе, бестӛбе, қырқыншы зират және т.б. сияқты жер атаулары. Сандармен байланысты географиялық атауларда назар аударатын тағы бір грамматикалық ерекшелік –сандар басқа зат есімдермен қолданғанда кӛптік мағынасын білдірсе, географиялық атауларда бұл ұғым бір ғана жердің атын білдіреді. Мысалы біз «үш адамдар» емес, «үш адам» дейміз, яғни адамның кӛп екенін біреу емес үшеу екенін түсінеміз. Алайда, бұл жер атауларында ескерілмейді. Түрік тіліндегі географиялық атауларды зерттеу тарихы жеке зерттеулер болмаса да, ӛте ежелгі дәуірден бастау алады. Бұл барлық дерлік зерттеулерде қарастырылған тарихи тақырыпты нақтылайды. Басқаша айтқанда, ол тарихи дереккӛздерде аталған географиялық атауды қазіргі мәртебесімен салыстыруға арналған. Біз бұл сұрақтарды мақаламызда қарастырамыз.