Abstract
Адамзат жаратылып, жер бетінде пайда болғанынан бастап, өзіндік санатұрғысынан айналаны тануға, қоршаған әлемді зерделеуге, табиғатты, оның түрліқұбылыстарын талдап-таразылауға ұмтылды. Ұзақ тәжірибе мен бақылау арқасындаайналасындағы жан-жануарлардың бәрін тек біліп қана қоймай, олар жайында толыпжатқан миф, аңыз-әңгіме, арман-қиялға толы хикаялар, қаншама терең жырлар менертегілер тудырған. Мұндай халық шығармаларының ұлттық құндылыққа айналудағымәні әр жанрдың мазмұны ұсынатын бейнелердің қыр-сырында жатыр. Балаларфольклорының тууы мен қалыптасуына да негіз болған көркем бейнелер жүйесініңтерең таным мен ғылыми саралауды қажет ететіндей өзектілік деңгейі жоғары.Бейне – туындының тақырыптық табиғатын ашып, идеялық бірлігін жеткізуші бастықұрал. Олай болса, фольклор аясында ерекше болмысымен танылған, халық әдебиетінеөзек болып, идеялық-эстетикалық, көркемдік бейнеге айналған жануардың бірі – түлкі.Ендеше бұл мақаланың негізгі мақсаты – түлкі бейнесінің балалар фольклорының дамуымен өркендеуіндегі, соның ішінде әлпештеу жырлары мен жеткіншектер поэзиясындағыидеялық-эстетикалық рөлін таныту. Зерттеу барысында балалар фольклорының түрліжанрларын сараптау арқылы ондағы түлкі бейнесінің көріну деңгейі сараланды.Табиғаттағы түлкі жануары мен фольклордағы көркем бейненің ара-жігі,айырмашылықтары мен ұқсастықтары тереңдей зерттелді. Фольклортанушығалымдардың теориялық тұжырымдарын басшылыққа ала отырып, сәбилік жырлар менқызықтамалар, өтірік өлеңдер, жұмбақ жанрының дидактикалық әрі эстетикалықфункциясы сөз болды. Түлкі болмысына тән тапқырлық, ақылдылық, сымбаттылықт.б. қасиеттер оның көркем бейне ретінде фольклорлық шығармалардағы рөлінанықтады. Сол арқылы балалардың ой-өрісі мен сана-сезіміне, тәрбиесі мендүниетанымына ықпал етуде қуатты күш болып, баланың ақыл-ой, сана-сезім,дүниетанымын дамытудағы бейнелік құрал екені айғақталды.