Abstract
Жұмыста 100 мың м3-ден 15 млн м3-ге дейінгі сел массасын сыйдыра алатын сел қоймалары бар күрделі бөгеттер салу сияқты инженерлік қорғаудың негізгі түрлері қарастырылған. Құрылымардың әртүрлі типтері: сел ағындарын ұстауға арналған тұйық жер және тас үйінділері, сел ағындарын ұстап қалуға арналған темірбетон бөгеттері; аркалы және өтпелі темірбетон және металлды сел ұстағыштары; селдің қатты бөлімді құрамдарын ұстауға, қалалар мен елді мекендер шегінде тұндырғыштар және тұрақтандырғыш арналардың учаскелерінің, селеден кейінгі тасқындар мен суағындарын қауіпсіз өткізуге арналған бөгеттері. Олардың ұзақ уақыт пайдаланылуына байланысты сел қоймаларын, тұндырғыштарды, селді жібергіш арналарын тазалауды механикаландырудың кезеңділігі, әдістері мен құралдары, жұмыстарды жүргізуге жұмсалатын жыл сайынғы шығындардың көлемді мәселесі өзекті болуда. Алайда жыл сайынғы су тасқыны жағдайында бөгеттерді пайдалану, ірі сынықты топырақтардан сел қоймаларын тазартуды механикаландырудың заманауи технологиялары мен құралдарын жасау мәселелері қазіргі кезде өзекті болып табылады. Жұмыстың құндылығы конструкцияны әзірлеу және тәжірибелік үлгісін дайындау, есептеу әдістері және жағы гидробасқарылатын экскаватор шөмішінің параметрлерін таңдау, сел тасқындарын ірі-кесекті қосындыларын өңдеу кезінде жер жұмыстарын орындау болып табылады.