Abstract
Тәуелсіздік жылдарында Алаш қозғалысына деген көзқарас Кеңестік қоғамдық қатынастардың салдарынан ұмытылып бара жатқан сипатынан өзгеріп, ұлттық идеология деңгейіне көтерілді. Алаш қайраткерлерінің еңбектері жаңаша бағаланып, зерттеушілердің соңғы буынның санасынан лайықты орын алуда. Мақалада Қазақстан тарихындағы Алаш қозғалысының, қозғалыс тудырған Алаш саяси партиясының және Алашорда үкіметінің Солтүстік Қазақстандағы қызметін зерттеуге арналған. Аймақ- тағы Алаш саяси қозғалысының қайраткерлері, олардың қозғалысқа қатысуынан бастап, күрескерлік деңгейге көтерілуі нақты мысалдармен сипаттау. Мәселен, осы уақытқа дейін Алаш қозғалысының күрес-керлік сипаты толық ашылған жоқ. Тіпті, «Алашорда үкіметі жарияланбаған, саяси партияның бағдарла-масы жарық көргенімен, нақты қимылдарға кіріспеген» деген сияқты пікірлер де бар. Оның ішінде, Солтүстік Қазақстандағы Алашорда қайраткерлерінің есімдері ғана аталып, өмірбаян деректері толық зерттеу маңызды орынға ие. Қазақстан тарихшылары жеткен бірқатар ғылыми жетістіктер баршылық. Біз мақалада тарихилық және объективтілік принциптерді ұстана отырып, қоғамдық құбылыстар қандай күрделі болса да, еліміздің бастан кешкен басқа да оқиғалармен ажырамас бірлікте өрбігенін көрсетуге күш салдық. Кеңес кезінде жарық көрген зерттеулерге сын көзбен қарай отырып, жаңа әдіснама негізінде тарихнамадағы ескірген көзқарастардың салқынына ұшырамастан тарихи шындықты қалпына келтіруге тырыстық. Сондықтан, Алаш қозғалысы тарихын, оның ішінде солтүстік өңірдегі құбылыстарды бағалауға жаңа дерек көздерін пайдаландық. Бұл дерек көздерінің ақпараттық мүмкіндіктері әр уақытта толық болмағандығын көрсетуіміз керек. Түйін сөздер: Алаш қозғалысы, азаттық күресі, қоғамдық сана, тәуелсіздік, мемлекет құрылысы, Алаш әскері. За годы независимости отношение к движению Алаш изменило свой забытый характер из-за совет- ских общественных отношений и поднялось до уровня национальной идеологии. Труды деятелей Алаша по-новому оцениваются и занимают достойное место в сознании последнего поколения исследователей. Статья посвящена изучению деятельности Алашского движения в истории Казахстана, Алашской политической партии и правительства Алашорды в Северном Казахстане. Охарактеризовать на конкрет-ных примерах деятелей политического движения Алаш в регионе, начиная с их участия в движении и заканчивая подъемом на бойцовский уровень. Например, до сих пор бойцовский характер движения Алаш не был полностью раскрыт. Есть даже такие комментарии, как:» правительство Алашорды не было опубликовано, программа политической партии не вступила в конкретные действия". В том числе, имена деятелей Алашорды в Северном Казахстане и биографические данные занимают важное место. Есть ряд научных достижений, достигнутых историками Казахстана. В статье мы постарались показать, что, придерживаясь принципов историчности и объективности, общественные явления, какими бы сложными они ни были, разворачиваются в неразрывном единстве с другими событиями, которые пережила наша страна. Критикуя исследования, опубликованные в советское время, мы пытались восстановить истори-ческую реальность на основе новой методологии, не подвергаясь холоду устаревших взглядов в историо-графии. Поэтому мы использовали новые источники для оценки истории движения Алаш, в том числе явлений в северном регионе. Мы должны показать, что информационные возможности этих источников не всегда были исчерпывающими. Ключевые слова: движение Алаш, освободительная борьба, общественное сознание, независимость, государственное строительство, армия Алаш. Over the years of independence, the attitude towards the Alash movement has changed its forgotten character due to Soviet public relations and has risen to the level of national ideology. The works of Alash figures are evaluated in a new way and occupy a worthy place in the minds of the last generation of researchers. The article is devoted to the study of the activities of the Alash movement in the history of Kazakhstan, the Alash political party and the government of Alashorda in Northern Kazakhstan. To characterize the figures of the Alash political movement in the region by concrete examples, starting with their participation in the movement and ending with the rise to the fighting level. For example, until now, the combative nature of the Alash movement has not been fully disclosed. There are even comments such as: «the government of Alashorda has not been published, the program of the political party has not entered into concrete actions». In particular, the names of Alashorda figures in Northern Kazakhstan and biographical data occupy an important place. There are a number of scientific achievements achieved by historians of Kazakhstan. In the article we tried to show that, adhering to the principles of historicity and objectivity, social phenomena, no matter how complex they may be, unfold in inseparable unity with other events that our country has experienced. Criticizing the research published in Soviet times, we tried to restore historical reality on the basis of a new methodology, without being exposed to the cold of outdated views in historiography. Therefore, we used new sources to assess the history of the Alash movement, including phenomena in the northern region. We must show that the information capabilities of these sources have not always been exhaustive. Keywords: Alash movement, liberation struggle, public consciousness, independence, state building, Alash army.