Abstract
Атмосфераның беткі қабатында зиянды қоспаларды тасымалдаудың математикалық моделі көмегімен ауаның ластану жағдайын есептеулер жүргізілді. Бароклиндік атмосферада зиянды қоспаларды тасымалдау моделінің сандық схемалары жасалды. Осы зерттеулер көмегімен жер асты бетінің әсерін ескере отырып, атмосфераның жер үсті қабатында зиянды заттардың тасымалдануының сандық есептеулері жүргізілді. Инверсиялық жағдайларда зиянды қоспаларды тасымалдаудың геоэкологиялық карталары құрастырылды. Тұрақты атмосфералық жағдайда қоспалардың таралуы екі нұсқа үшін жүргізілді: бірінші жағдайда жер бетіндегі желдің жылдамдығы 2 м/с-қа, ал екіншісінде-4 м/с-қа тең деп таңдалды. Есептеу уақыты ұзындығы шамамен 40 км болатын кен орнының ауданын толық желдету кезеңіне сәйкес келді. Инверсиялар мен олардың тыныштықпен үйлесуі кезінде пайда болатын белгілі қауіпті метеожағдайлармен қатар, белгіленген метеожағдай да ең қауіпті екені анықталды. Түйін сөздер: атмосфера ластануының математикалық моделі, қоспаның тасымалдануы, метеожағдайды модельдеу, атмосфераның беткі қабаты, зиянды заттардың тасымалдануының сандық әдістері, инверсия Вычисление состояния загрязнения атмосферы изготовлялся вместе с применением точной модели перенесения вредоносных примесей в верхних сферах атмосферы. Имеются схемы модели перенесения вредоносных примесей в бароклинной атмосфере. Вместе с помощью данных исследований были проведены численные расчеты переноса вредоносных элементов в верхном оболочке атмосферы вместе с учетом влияния в плоскость Земли. Составлены геоэкологические карты распространения вредных примесей в инверсионных условиях. Распределение примесей в стабильных атмосферных условиях проводилось для двух вариантов: в первом случае скорость ветра на поверхности Земли выбиралась равной 2 м/с, а во втором-4 м/с. Время расчета соответствовало периоду полной вентиляции площади месторождения протяженностью около 40 км. Наряду с известными опасными метеоусловиями, возникающими при инверсиях и их тихом сочетании, установлено, что наиболее опасными являются и установленные метеоусловия. Ключевые слова: математическая модель загрязнения атмосферы, перенос примеси, моделирование метеоусловий, поверхностный слой атмосферы, численные методы переноса вредных веществ, инверсия. The calculation of the state of atmospheric pollution was carried out using a mathematical model of the transfer of harmful impurities in the upper atmosphere. The schemes of the model of the transfer of harmful impurities in the baroclinic atmosphere have been developed. Together with the help of these studies, numerical calculations of the transfer of harmful elements in the upper shell of the atmosphere were carried out, taking into account the influence in the plane of the Earth. Geoecological maps of the spread of harmful impurities in inversion conditions have been compiled. The distribution of impurities in stable atmospheric conditions was carried out for two variants: in the first case, the wind speed on the Earth's surface was chosen equal to 2 m/s, and in the second-4 m/s. The calculation time corresponded to the period of full ventilation of the field area with a length of about 40 km. Along with the known dangerous weather conditions that occur during inversions and their quiet combination, it has been established that the most dangerous are the established weather conditions. Keywords: mathematical model of atmospheric pollution, impurity transfer, modeling of weather conditions, upper atmosphere layer, numerical methods of harmful substances transfer, inversion.