Abstract
Мақалада табыс жағдаяттарын жасау арқылы бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын қалыптастырудың тиімділігі берілген. Ең алдымен, мақаладағы негізгі ұғымдық категорияларға, яғни «табыс», «табыс жағдаяты», «оқу мотивациясына» философиялық (адамның таза сіңірген еңбегі, бақытқа жетудегі сыртқы көп жоспарлы құбылыс), психологиялық (қуану және өзіне қанағаттану сезімі, эмоцияны сақтау, жеке қасиеттерді дамыту, өзін бағалаудың жоғары балансы, танымдық қызығушылық, мазасыздықтың еш болмауы, жағымсыз ерекшеліктерді өздігінен түзете алуы) және педагогикалық (оқу- танымдық іс-әрекеттегі жақсы нәтижелер еңбектің өнімділігі, өнімнің сапасы, жылдамдық) тұрғыдан талдаулар жасалды. Бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын табыс жағдаты түрлерін жасау арқылы қалыптастыру баяндалады. Табыс жағдаяты түрлері мен функцияларына (қорқынышты жою, табысты нәтижені алға жылжыту, баланың іс-әрекетті орындау тәсілдері мен формаларына жасырын нұсқауы, мотивті енгізу, жеке эксклюзивтілік, белсенділікті жұмылдыру немесе педагогикалық ұсыныс, білімнің бөлшекті бағалануы) сипаттама беріледі. Сабақта табыс жағдаятының түрлерін қолдану бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын қалыптастыруды тиімді ететіндігі талданады. Сондай-ақ мақалада оқу мотивациясының негізгі компоненттері жіктеледі. Оқу мотивациясының компоненттері ретінде оң көзқарасы, нақты мақсат, оған ұмтылу қажеттігі, мақсатқа жету себептері, баланың өз мақсатына жету бойынша табандылығы түсіндіріледі. Мақаланың эксперименттік-тәіжрибелік бөлімінде табыс жағдаяты арқылы оқушылардың нақты білім алу кезіндегі оқу іс-әрекетінің мотивациясы бойынша ішкі дамудың бағыты мен деңгейін анықтау бойынша Л.М. Фридманның «Оқу мотивациясын диагностикалау» әдістемесі жүргізілді. Эксперименттік- тәжірибелік жұмыстарға 112 респондент қатысып, диагностикалаудың пайыздық, сандық көрсеткіштері өңделіп ұсынылды. Ғылыми-әдістемелік ұсыныстар берілді. Түйін сөздер: табыс, табыс жағдаяты, оқу мотивациясы, танымдық қызығушылық, оқу-танымдық әрекет өнімділігі, жеке эксклюзивтілік. В статье дана эффективность формирования учебной мотивации младших школьников путем создания ситуации успеха. Прежде всего, к основным понятийным категориям в статье относятся фило- софские (чистые заслуги человека, внешнее многоплановое явление в достижении счастья), психологи- ческие (чувство радости и удовлетворенности собой, сохранение эмоций, развитие личностных качеств, высокий баланс самооценки, познавательный интерес, (отсутствие тревожности, способность самостоя- тельно исправлять негативные особенности) и педагогические (хорошие результаты в учебно-познава- тельной деятельности, качество продукции, скорость). Излагается формирование учебной мотивации младших школьников через создание видов ситуации успеха. Дается характеристика видов и функций ситуации успеха (устранение страха, продвижение успешного результата, скрытое указание ребенка на способы и формы выполнения действия, введение мотива, индивидуальная эксклюзивность, мобилизация активности или педагогическое предложение, детальная оценка знаний). Анализируется, что использова- ние видов ситуации успеха на уроке делает эффективным формирование учебной мотивации младших школьников. Также в статье классифицируются основные компоненты мотивации к обучению. В качестве компонентов учебной мотивации объясняются позитивный настрой, конкретная цель, необходи- мость ее достижения, причины достижения цели, настойчивость ребенка в достижении своей цели. В экспериментально-практической части статьи проведена методика Л. М. Фридмана «Диагностика учебной мотивации» по определению направленности и уровня внутреннего развития по мотивации учебной деятельности учащихся при получении конкретных знаний через ситуации успеха. В экспериментально-экспериментальных работах приняли участие 112 респондентов, обработаны и представлены процентные, количественные показатели диагностики. Даны научно-методические рекомендации. Ключевые слова: успех, ситуация успеха, мотивация к обучению, познавательный интерес, продуктивность учебно-познавательной деятельности, индивидуальная эксклюзивность. The article describes the effectiveness of the formation of educational motivation of primary schoolchildren by creating a situation of success. First of all, the main conceptual categories in the article, namely "success", "success situation", "learning motivation", were analyzed from the philosophical point of view (pure human merit, external multi-plan phenomenon in achieving happiness), psychological (feeling of joy and self-satisfaction, preservation of emotions, development of personal qualities, high balance of self-esteem, cognitive interest, absence of anxiety, self-correction of negative features) and pedagogical (good results in educational and cognitive activity productivity, product quality, speed). The formation of educational motivation of primary schoolchildrens through the creation of types of income conditions is described. The types and functions of the success situation (elimination of fears, promotion of a successful result, hidden instruction of the child in the ways and forms of performing activities, the introduction of a motive, personal exclusivity, mobilization of activity or pedagogical suggestion, fractional assessment of knowledge) are described. It is analyzed whether the use of types of success situations in the lesson makes the formation of learning motivation of primary schoolchildrens effective. The article also classifies the main components of learning motivation. As components of learning motivation, a positive attitude, a clear goal, the need to strive for it, the reasons for achieving the goal, the child's perseverance in achieving his goal are explained. In the experimental and technical part of the article, the methodology of L.M. Friedman "diagnostics of learning motivation" was carried out to determine the direction and level of internal development on the motivation of students ' learning activities during real learning through the success situation. 112 respondents took part in the experimental and experimental work, the percentage and quantitative indicators of diagnostics were processed and presented. Scientific and methodological recommendations were given. Keywords: success, success situation, learning motivation, cognitive interest, performance of educational and cognitive activity, personal exclusivity.