Abstract
Мақалада Павлодар облысының дала аймағы жағдайында еркекшөптің (Agropyrum pectiniforme) тозған көпжылдық шөптеріне механикаландырылған құралдармен беттік өңдеудің әртүрлі әдістерінің тиімділігін бағалау бойынша зерттеу нәтижелері келтірілген. Еркекшөп өсімдіктерінің кейбіреулерінің, олардың сабақтарының, өсінділерінің, гүлшоғырлары мен тұқымдарының жыл сайынғы өліміне, сондай-ақ жаңа көктемгі өсінділердің пайда болуына және жыл сайын жаңа тамыр жүйелерінің қалыптасуына байланысты шөптің тығыздығы бірнеше есе артады, ал өсімдіктердің қоректену аймақтары минималды мәндерге дейін азаяды, бұл жемшөп алқаптарындағы өнімділіктің төмендеуіне әкеледі. Алынған мәліметтерге сәйкес, беттік механикаландырылған өңдеулерді қолдану топырақтың тығыздығын 0,05-0,09 г/см3-ге төмендетіп, оның су өткізгіштігін жақсартып, бақылаумен салыстырғанда (өңдеусіз) топырақтағы өнімді ылғал қорын 11,1-37,1 мм-ге арттырды, егінді дискілі тырмамен және дискатормен өңдеу кезінде 37-43%, ең көп ылғал жиналды. Тығыз томарларды бұзу, топырақты қопсыту және өсімдіктер үшін оңтайлы қоректену аймағын құру арқылы шөптің тығыздығы жыл сайын артады , яғни 20-37 дана/м2. Бұл әдістер топырақ көрсеткіштеріне ғана емес, сонымен қатар еркекшөп өсімдігінің жасыл массасының өнімділігіне де оң әсер етті: инелі тырма мен дискілі сыдыра жыртқыш нұсқасында орта есеппен екі жыл ішінде сәйкесінше 17,55 және 18,53 ц/га құрады, ауыр дискілі тырма нұсқасында 28,11 ц/га және дискатормен өңдеуде 25,85 ц/га, бақылаудағы өнімділік 8,2 ц/га құрады.