Abstract
Мақалада студенттердің оқу үдерісіндегі перфекционистік қатынастарының психологиялық- педагогикалық ерекшеліктерін қарастыруда алыс және жақын шетелдік, отандық ғалымдардың еңбектеріндегі перфекционизм мәселесінің қазіргі жағдайына талдау жасалады. Бұл құбылыстың құрылымы, түрлері және перфекционизмді анықтаудың белгілі диагностикалық құралдары қарастырылады. Зерттеу үшін интериоризация туралы мәдени-тарихи психологияның тұжырымдама- сы (Л.С. Выготский), сондай-ақ шамадан тыс ұмтылушылық немесе ынталану арқылы қызметтің тиімділігін тӛмендету туралы тұжырымдамасы (Р.Йеркс, Д.Додсон) әдіснамалық негіз ретінде қабыл- данды. Студенттердің оқу үдерісіндегі перфекционистік қатынастарының психологиялық–педаго- гикалық ерекшеліктерін зерттеуде перфекционизмді адамның әртүрлі типологиялық сипаттама- ларына байланысты жеке қасиет ретінде қарастыру, перфекционизмнің құрылымын зерделеу, перфекционизмге ықпал ететін факторларын анықтау қажет. Сондықтан зерттеуіміздің маңыздылығы тұлғаның бейімделу мінез-құлықтарының ерекшеліктеріне байланысты ӛзіне бағытталған перфекционистік кӛзқарастың (ӛзін-ӛзі асыра бағалау талаптары), басқаларға (басқаларға шамадан тыс талаптар) және перфекционизмнің әлеуметтік белгіленген түрінің мәнін талдаудан тұрады. Тҥйін сӛздер: перфекционизм, деструктивті перфекционизм, конструктивті перфекционизм, ӛзін-ӛзі жетілдіру, ӛзіне бағытталған перфекционизм, басқаларға бағытталған перфекционизм, әлеуметтік белгіленген перфекционизм. В статье анализируется современное состояние проблемы перфекционизма в работах зарубежных и отечественных ученых с учетом психолого-педагогических особенностей перфекционистских отношений студентов в образовательном процессе. Рассматриваются структура, виды этого явления и известные диагностические средства выявления перфекционизма. Для исследования в качестве методологической основы была принята концепция культурно-исторической психологии об интериоризации (Л. С. Выготский), а также концепция снижения эффективности деятельности за счет чрезмерного стремления или мотивации (Р.Йеркс, Д.Додсон). При изучении психолого-педагоги- ческих особенностей перфекционистских отношений студентов в образовательном процессе необходимо рассмотреть перфекционизм как черту личности, обусловленную различными типологическими особенностями личности, изучить структуру перфекционизма, определить факторы, способствующие формированию перфекционизм. Следовательно, значимость нашего исследования заключается в анализе перфекционистского отношения, направленного на себя (завышенные требования к самооценке), другим (чрезмерные требования к другим) и социально предписанного перфекционизма, обусловленного особенностями адаптивного поведения личности. Ключевые слова: перфекционизм, деструктивный перфекционизм, конструктивный перфекцио- низм, самосовершенствование, перфекционизм ориентированный на себя, перфекционизм ориен- тированный на других, социально предписанный перфекционизм. The article analyzes the state of students in the problems of perfectionism in the work of foreign and domestic scientists, taking into account the psychological and pedagogical features of perfectionist relations in the educational process. The structure, types of this phenomenon and well-known diagnostic tools for identifying perfectionism are considered. For research, the concept of cultural-historical psychology on interiorization (L.S. Vygotsky), as well as the concept of reducing the effectiveness of activities due to excessive aspiration or motivation (R.Yerkes, D.Dodson) was adopted as a methodological basis. When studying the psychological and pedagogical features of students' perfectionist relations in the educational process, it is necessary to consider perfectionism as a personality trait due to various typological personality traits, to study the structure of perfectionism, to determine the factors that contribute to the formation of perfectionism. Therefore, the accuracy of our study is determined in the analysis of perfectionistic attitudes, focus on oneself (inflated demands on self-esteem), others (excessive demands on others) and socially demanding perfectionism, due to a sensitive attitude to behavior. Keywords: perfectionism, destructive perfectionism, constructive perfectionism, self-improvement, self-centered perfectionism, other-oriented perfectionism, socially prescribed perfectionism.