Abstract
Kastamonu coğrafyası oldukça dağlık bir yapıya sahiptir. Coğrafyanın zorluğu yanı sıra Anadolu'nun önemli yol sistemleri üzerinde de yer almaz. Bu durum bölgenin tarihsel yazılı kaynak ve seyahatnamelerde fazla geçmemesine neden olmuştur. Kastamonu'nun bu genel durumuna uymayan bir yer ise Tosya'dır. Kastamonu'nun ilçesi olan Tosya, tarih boyunca Kuzey Anadolu'nun en önemli ticari ve askeri güzergâhının üzerindeki Devrez Vadisi'nde yer almaktadır. İlçe konumu gereği tarihin her döneminde önemli bir yer olmuştur. İlçe bu konumuyla birlikte önceleri Hristiyan Hac yolunu kullananların daha sonra da özellikle İran ve Hindistan'a seyahat eden gezginlerin notlarında yer almıştır. Erken dönem tarihi hakkında fazla bilgimizin olmadığı Tosya'nın Bizans Dönemi sonlarına doğru yazılı kaynaklarda görünmeye başladığı görülür. MS 10. yüzyılda yaşamış olan Arap El- Makdisi'den isminin “Dusiniya” olduğu öğrendiğimiz ilçe üzerine 15. yüzyıldan itibaren bilgiler seyahatnameler aracılığıyla gelmeye başlar. Birçok kişi tarafından ziyaret edilen yerleşim üzerine seyahatnamelerde demografik yapı, tarihsellik, tarım, zanaat, sanayi ve kente dair başka değerli bilgileri bulmak mümkündür. Bu bilgiler arasında ilçenin bağcılık ve şarapları, nüfus yapısındaki Hıristiyan ve Müslüman çeşitliliği ile Yeşil Fas Derisi ile kaşmir üretimi öne çıkan özellikler olarak görülür.