Abstract
Introduction. According to WHO, in 2019, 17.9 million people died from cardiovascular diseases (CVD), which accounted for 31% of the total structure of causes of death, in 2000 this figure was 16%. 85% of these deaths are related to heart attacks and strokes. The costs of noncommunicable diseases represent a global barrier to economic and social development. According to calculations, with an increase in mortality by 10%, economic growth decreases by 0.5%[3]. By 2030, deaths from CVD are projected to increase by more than 23.6 million people. In addition to cardiovascular disease, stroke is the 5th leading cause of death in the world after heart disease, cancer, respiratory disease and unintentional injury. Aim. To study the incidence and mortality of stroke in Kazakhstan. Materials and methods. A comparative retrospective analysis of the incidence and mortality from stroke in the context of the regions of the Republic of Kazakhstan for 2010-2020 was carried out according to the statistical collections "Health of the population of the Republic of Kazakhstan and the activities of healthcare organizations". Results. Incidence of stroke in the Republic of Kazakhstan increases 2.3 times from 189 in 2011 to 433.7 per 100,000 population in 2020. In 2020, the average republican incidence rate was 433.7 per 100,000 population. The incidence of stroke per 100,000 population by region prevails in the East Kazakhstan region (625). And the lowest rate was recorded in Atyrau (221), Aktobe (249) and Almaty (279) regions. It can be seen that the dynamics of the mortality rate has relatively decreased. By the way, compared to 2011, in 2020 (78.49) there was a decrease of 15%. In 2011, death rates were registered 92.36 per 100,000 population. This is the maximum point of the studied time interval. The lowest death rate was recorded in 2012 (51.53). Conclusion. Thus, in Kazakhstan for the study period (2011-2020), there is a decrease in mortality from stroke in dynamics. Thanks to the introduction of a screening program for the detection of arterial hypertension, diabetes mellitus in Kazakhstan, the detection rate of the incidence of stroke has sharply increased. Введение. По данным ВОЗ, в 2019 году от сердечно-сосудистых заболеваний (далее - ССЗ) умерло 17,9 млн человек, что составило 31% в общей структуре причин смерти, в 2000 году этот показатель составлял 16%. 85% случаев смертей связаны с сердечными приступами и инсультами. Экономические издержки неинфекционных заболеваний представляют собой глобальные препятствия для социально-экономического развития. Согласно расчетам, при увеличении смертности на 10% экономический рост снижается на 0,5% [3]. По прогнозам, к 2030 году смертность от ССЗ увеличится более чем на 23,6 миллиона человек. Помимо ССЗ, инсульт занимает 5-е место среди причин смерти в мире после болезней сердца, рака, респираторных заболеваний и непреднамеренных травм. Цель исследования: Изучить первичную заболеваемость и смертность от инсульта в Республике Казахстане. Материалы и методы исследования. Сравнительный ретроспективный анализ первичной заболеваемости и смертности от инсульта в разрезе регионов Республики Казахстан за 2010-2020 годы проведен по данным статистических сборников «Здоровье населения Республики Казахстан и деятельность организаций здравоохранения». Результаты. Заболеваемость инсультом в Казахстане увеличивается в 2,3 раза со 189 в 2011 году до 433,7 на 100 000 населения в 2020 году. Заболеваемость инсультом на 100 000 населения по регионам преобладает в Восточно-Казахстанской области (625). А самый низкий показатель зафиксирован в Атырауской (221), Актюбинской (249) и Алматинской (279) областях. Видно, что динамика смертности относительно снизилась. По сравнению с 2011 годом, в 2020 году (78,49) произошло снижение на 15%. В 2011 году смертность составила 92,36 на 100 000 населения. Это максимальная точка исследуемого временного интервала. Самая низкая смертность была зафиксирована в 2012 году (51,53). Заключение. Таким образом, в Казахстане за исследуемый период (2011-2020 год) в динамике отмечается снижение смертности от инсульта. Благодаря внедрению скрининговой программы по выявлению артериальной гипертензии, сахарного диабета в Казахстане резко повысилась выявляемость заболеваемости инсультом. Кіріспе. ДДҰ деректері бойынша жүрек - қантамырлары ауруларынан (бұдан әрі- ЖҚА) 2019 жылы 17,9 млн. адам қайтыс болған, бұл жалпы өлім себептері құрылымының 31% - ын құраған, бұл көрсеткіш 2000 жылы 16% - ды құраған болатын. Аталмыш өлімнің 85% жағдайы инфаркт және инсультпен байланысты. Инфекциялық емес аурулардан келетін экономикалық шығындар әлеуметтік-экономикалық даму үшін жаһандық кедергілерді келтіреді. Есептеулер бойынша, өлім-жітім 10% - ға артқан кезде экономикалық өсім 0,5% - ға төмендейді [3]. Жүрек-қантамыр ауруларынан болатын өлім-жітім 2030 жылға қарай 23,6 миллионнан астамға артады деп болжануда. Жүрек-қан тамырлары ауруларынан бөлек инсульт әлемде жүрек ауруынан, қатерлі ісік, респираторлық аурулар және абайсызда болатын жарақаттардан кейінгі өлім-жітімнің 5-ші себебі болып табылады. Дүние жүзінде 1990 және 2013 жылдар аралығында ЖҚА-на байланысты өлім-жітім шамамен 41,7%-ға өсті, сонымен қатар сол 2013 жылы инсульттан 6,5 миллион адам қайтыс болған және инсульт жүректің ишемиялық ауруларынан кейінгі өлімнің екінші себебі болды [11]. Зерттеу мақсаты: Қазақстан Республикасының өңірлері бойынша инсульттан болатын алғашқы сырқаттанушылық пен өлім-жітімді зерделеу. Зерттеудің материалдары мен әдістері: «Қазақстан Республикасы халқының денсаулығы және денсаулық сақтау ұйымдарының қызметі» статистикалық жинақтары бойынша 2010-2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының аймақтары бойынша инсульттан болатын өлім-жітімнің салыстырмалы ретроспективті талдауы жүргізілді [15], соның ішінде Mediform [5], Нәтижелер: Қазақстанда инсультпен сырқаттанушылық 100 000 халыққа шаққанда 2011 жылы 189-дан 2020 жылы 433,7-ге дейін 2,3 есеге артады. 2020 жылы аурушаңдық көрсеткіші 100 000 халыққа шаққанда 433,7 құрады. Өңірлер бойынша 100 000 халыққа шаққанда инсультпен сырқаттанушылық көрсеткіші Шығыс Қазақстан облысында басым (625). Ал ең төменгі көрсеткіш Атырау (221), Ақтөбе (249) және Алматы (279) облыстарында тіркелді. Өлім-жітім динамикасы салыстырмалы түрде төмендегенін байқауға болады. 2011 жылмен салыстырғанда 2020 жылы (78,49) 15 пайызға төмендеген. 2011 жылы өлім-жітім көрсеткіші 100 000 халыққа шаққанда 92,36-ға тең болды. Бұл зерттелетін уақыт аралығының максималды нүктесі. Ең төменгі өлім көрсеткіші 2012 жылы (51,53) тіркелді. Қорытынды. Осылайша, Қазақстанда зерттеу кезеңінде (2011-2020 ж.) динамикада инсульттен болатын өлім-жітімнің төмендеуі байқалады. Артериялық гипертензия мен қант диабетін анықтауға арналған скринингтік бағдарламаны енгізудің арқасында Қазақстанда инсультпен аурушаңдық көрсеткіші күрт өсті.