Abstract
Мақалада мұнай саласында қолданылатын биотехнологияларды әзірлеу үшін перспективті объект ретінде мұнай-эмульсиялаушы белсенділігі бар микроорганизмдерді зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеу нысаны «Ақінген» мұнай кен орнының өндірістік ұңғымаларынан оқшауланған, мұнай эмульсиялау индексі 50% - дан жоғары Pseudomonas aeruginosa (D1, D2, D3, D7, T5) дақылының 5 штамы болды, бұл оларды экологиялық биотехнологияларды әзірлеуде (биоремедиация, мұнай өндіруді арттыру) пайдалануға мүмкіндік береді. Жұмыста дәстүрлі микробиологиялық (Кох әдісі, сиректеу егу әдісі), генетикалық (16s RNA ген фрагментінің реттілігін анықтау), физика-химиялық әдістер (Купер әдісі) қолданылады. Мұнай индексін зерттеу нәтижесінде Р. аeruginosa дақылының бес штамнан мұнай эмульсиялау қасиеті келесі төрт штаммда анықталды Р. aeruginosa (D1, D2, D3, T5), мерзімді қайта егумен ұзақ сақтау кезінде бұл көрсеткіш 22-10% - дан төмендеді. Керісінше, Р. aeruginosa D7 мұнай-эмулсиялаушы белсенділігі екінші жылы (2020 ж.) бастапқы 52,5% - дан (2021 ж.) 61,0% - ға дейін өсті, содан кейін 3-ші жылы (2022 ж.) сақтау кезінде 56,5% - ға дейін төмендеді. Геномға байланысты белгілер сақтау процесінің өзгеруіне аз ұшырайтыны белгілі. Микроорганизмдердің мұнайды эмульсиялау қабілетіне жауап беретін үш генді (lchAA, rhl, srfA) анықтау жүргізілді. 4 штаммда hla және srfA гендері анықталды: P. aeruginosa D1; P. aeruginosa D2; P. aeruginosa D3; P. aeruginosa D7. Жүргізілген генетикалық және микробиологиялық зерттеулер нәтижесінде мұнай өнеркәсібінде экобиотехнологияларды дамыту үшін перспективалы нысандар ретінде 2 штамм таңдалды - P. aeruginosa D1 (E48 51,1%) және P. aeruginosa D7 (E48 56,5%).