Abstract
Ақылды жылыжай – датчиктердi, атқарушы құралдар мен бақылау/басқару жүйелерiнпайдаланып, өсiмдiктерге ыңғайлы микроклимат жасайтын және өсу процесiн оңтайлыетiп, автоматтандыру қызметiн атқаратын ауыл шаруашылығындағы төңкерiс. Ақылдыжылыжайдың әлемдiк нарығы 2016 ж. 680,3 млн. доллар құрап, 2022 ж. 1,31 млрд. долларғажетедi деген болжам бар, яғни, 2017-2022 жж. аралығында орташа есеппен 14,12% өсуiмүмкiн.Алайда, орнатуға және алғашқы инвестицияларға кететiн шығындар әлсiз дамыған жәнедамып келе жатқан мемлекеттерде жылыжайлады ендiру процесiн шектейдi. Сондықтан,халықты мауысым бойы немесе жыл бойы көкөнiстер мен жемiс-жидектермен қамтамасызететiн қолжетiмдi ақылды жылыжай құру және ендiру өзектi мәселе болып табылады.Жылыжайларды сапалы қамтамасыз ету, бақылау және басқару бағдарламаланатынлогикалық контроллерлер, заманауи смарт, WSN/IoT сымсыз және веб технологиялардыпайдалану арқылы мүмкiн болады.Мақала "Үйдегi ақылды жылыжай" жүйесiн жобалауға арналады, оның басқару құралыанық емес логикалық контроллер (АЕЛК) негiзделген. Жүйе келесi қызметтердi атқарады:а) Online тәртiбiнде микроклимат процестерiн бақылау (мониторинг); ә) қолмен жәнеавтоматты тәртiпте микроклимат процестерiн басқару; б) микроклиматтың үш процестерiнi-параметрлерiн реттеу: суыту, суару және жарықтандыру.Сипатталған АЕК моделi жылыжайдайдағы микроклимат процестерiн басқаруды дұрыс,ақылға сай көрсетедi. Жүйенi пайдалану нәтижесiнде пайдаланушы-бағбанның еңбекөнiмдiлiгi өседi, ол өсiмдiктiң өсу процесiн бақылап, өсiмдiкке күтiм жасау бойынша тиiстiшаралар қабылдай алады.Құрастылырған жүйе баға-сапа критерийiн қанағаттандырады, яғни, пайдаланушы үшiнқолжетiмдi және заманауи смарт, WSN/IoT сымсыз және веб технологияларды пайдалануарқылы жеткiлiктi деңгейде сапалы болып табылады. Жүйенiң бағасы 86.75 (бағасықазақстандықтың ең кiшi жалақысынан аз), жүйенi пайдаланудың экономикалық тиiмдiлiгi- 25, өтеу мерзiмi - 4 мауысым.