Abstract
Introduction: Dietary habits and eating patterns of individuals have a significant impact on overall health. Proper nutrition is vital to preventing chronic diseases and improving physical and mental performance. Kazakhstan, a rapidly developing country in Central Asia, offers a unique opportunity to study the diverse dietary behavior of its population due to cultural, ethnic and geographic differences. Purpose: to study dietary habits and nutritional status of persons aged 18 years and older in various regions of Kazakhstan. Materials and methods: The study was conducted over a period of six months and covered urban and rural areas of various regions of Kazakhstan, including large cities such as Astana, Almaty and Aktobe, as well as their surrounding rural areas. A stratified sample of 370 participants was used and were randomly selected from each stratum to ensure representativeness. Statistical analyzes included determination of dietary patterns, assessment of agreement between food frequency questionnaires and 24-hour recalls, and correlation and visualization of agreement between these methods using Bland-Altman plots. To improve the accuracy of food intake estimates, Willett energy adjustment was applied using Python 3.9 and associated libraries (NumPy, SciPy, pandas, Scikit-learn). Results: In this study, conducted in different regions of Kazakhstan, significant regional differences in food intake and nutritional status were observed among 370 participants. A comparative analysis of food frequency questionnaires (FFQ) and 24-hour recall showed that urban residents tend to have higher consumption of processed foods, whereas rural residents are more likely to consume traditional, minimally processed foods. This difference highlights the influence of geography, culture, and economic factors on eating habits. Urban and rural settings exhibited unique dietary patterns: urban areas experienced greater diversity in food consumption, but also a higher propensity for nutrient inequalities. Conclusions: Combining multiple dietary assessment tools and using larger sample sizes may improve the accuracy and reliability of dietary data. Additionally, education and training of participants in portion size estimation and dietary reporting may help improve the quality of data collected using these methods. In conclusion, the study shows that the FFQ and 24-hour recall methods are reliable and correlate well in assessing intake of essential nutrients in Kazakhstan. Введение: Диетические привычки и режим питания людей существенно влияют на общее состояние здоровья. Правильное питание имеет жизненно важное значение для предотвращения хронических заболеваний и повышения физической и умственной работоспособности. Казахстан, быстро развивающаяся страна в Центральной Азии, предлагает уникальную возможность изучить разнообразное пищевое поведение своего населения, обусловленное культурными, этническими и географическими различиями. Цель: изучить особенности питания и статус питания у лиц в возрасте 18 лет и старше в различных регионах Казахстана. Материалы и методы: Исследование проводилось в течение шести месяцев и охватывало городские и сельские районы различных регионов Казахстана, включая крупные города, такие как Астана, Алматы и Актобе, а также прилегающие к ним сельские районы. Была использована стратифицированная выборка из 370 участников, которые были случайным образом выбраны из каждой страты, чтобы обеспечить репрезентативность. Статистический анализ включал определение структуры пищевого рациона, оценку соответствия между анкетами по частоте приема пищи и 24-часовыми отзывами, а также корреляцию и визуализацию согласия между этими методами с использованием графиков Бланда-Альтмана. Для повышения точности оценок потребления пищи применялась энергетическая корректировка Уиллетта с использованием Python 3.9 и соответствующих библиотек (NumPy, SciPy, pandas, Scikit-learn). Результаты: В этом исследовании, проведенном в различных регионах Казахстана, среди 370 участников наблюдались значительные региональные различия в потреблении пищи и статусе питания. Сравнительный анализ опросников частоты питания (FFQ) и 24-часовых воспоминаний показал, что жители городов имеют тенденцию к более высокому потреблению обработанных пищевых продуктов, тогда как жители сельской местности чаще потребляют традиционные, минимально обработанные продукты. Это различие подчеркивает влияние географии, культуры и экономических факторов на пищевые привычки. В городских и сельских условиях наблюдались уникальные модели питания: в городских районах наблюдалось большее разнообразие в потреблении продуктов питания, но также и более высокая склонность к неравенству в питательных веществах. Выводы: Сочетание нескольких инструментов оценки питания и использование выборки большего размера может повысить точность и надежность данных о питании. Кроме того, обучение и подготовка участников по вопросам оценки размера порций и составления отчетов о диете могут помочь повысить качество данных, собираемых с помощью этих методов. В заключение исследование показывает, что методы FFQ и 24-часового отзыва надежны и хорошо коррелируют при оценке потребления основных питательных веществ в Казахстане. Кіріспе: Жеке адамдардың тамақтану әдеттерімен тамақтану үлгілеріжалпы денсаулыққа айтарлықтай әсер етеді. Созылмалы аурулардың алдын алу және физикалық және психикалық өнімділікті жақсарту үшін дұрыс тамақтану өте маңызды. Орталық Азиядағы қарқынды дамып келе жатқан Қазақстан мәдени, этникалық және географиялық ерекшеліктерге байланысты өз халқының әртүрлі диеталық тәртібінзерттеудің бірегей мүмкіндігін ұсынады. Мақсаты: Қазақстанның әртүрлі аймақтарындағы 18 жастан асқан адамдардың тамақтану әдеттерін және тамақтану жағдайынзерттеу. Материалдар мен әдістер: Зерттеу алты ай бойы жүргізілді және Қазақстанның әртүрлі аймақтарының қалалық және ауылдық жерлерін, соның ішінде Астана, Алматы және Ақтөбе сияқты ірі қалаларды, сондай-ақ олардың маңындағы ауылдық елді мекендерді қамтыды. 370 қатысушыдан тұратынстратификацияланған іріктеу пайдаланылды және репрезентативтілікті қамтамасыз ету үшін әр қабаттанкездейсоқ таңдалды. Статистикалық талдаулар диеталық үлгілердіанықтауды, тамақ жиілігі сауалнамасы мен 24 сағаттық еске түсіру арасындағы келісімді бағалауды, сондай-ақ Бланд-Алтман сюжеттерімен осы әдістер арасындағы сәйкестікті визуализациялауды қамтиды. Азық-түлікті тұтынудыбағалаудың дәлдігін жақсарту үшін Уиллетт энергиясын реттеу Python 3.9 және оған қатысты кітапханалар (NumPy, SciPy, pandas, Scikit-learn) арқылы қолданылды. Нәтижелер: Қазақстанның әртүрлі аймақтарында жүргізілген бұл зерттеуде 370 қатысушының арасында азық-түлікті тұтынумен тамақтану жағдайындағы елеулі аймақтық айырмашылықтар байқалды. Азық-түлік жиілігі сауалнамасын (FFQ) және 24 сағаттық еске түсіруді салыстырмалы талдау қала тұрғындарының өңделген тағамдарды көбірек тұтынатынын, ал ауыл тұрғындарының дәстүрлі, ең аз өңделген тағамдарды тұтынуы ықтималекенін көрсетті. Бұл айырмашылық географияның, мәдениеттің және экономикалық факторлардың тамақтану әдеттеріне әсерін көрсетеді. Қалалық және ауылдық жерлер бірегей диета үлгілерін көрсетті: қалалық аудандар азық-түлікті тұтынуда үлкен әртүрлілікті бастан кешірді, сонымен бірге қоректік заттардың теңсіздігінебейімділік жоғары болды. Қорытынды: Диетаны бағалаудың бірнеше құралдарын біріктіру және іріктеудің үлкен өлшемдерінпайдалану диета деректерінің дәлдігі мен сенімділігін арттыруы мүмкін. Бұған қоса, қатысушыларды үлес мөлшерінбағалау және диета туралы есеп беру бойынша оқыту және оқыту осы әдістерді қолдану арқылы жиналған деректердің сапасын жақсартуға көмектесуі мүмкін. Қорытындылай келе, зерттеу FFQ және 24 сағаттық еске түсіру әдістерісенімді және Қазақстандағы маңызды қоректік заттардың тұтынуынбағалауда жақсы сәйкес келетінін көрсетеді.