Abstract
Введение. Сегодня лидирующую позицию среди инвазивных методик лечения ишемической болезни сердца (ИБС) занимают чрескожные коронарные вмешательства (ЧКВ). Несмотря на постоянное развитие технологии ЧКВ частота развития рестеноза в зоне стентирования коронарной артерии остается на достаточно высоком уровне и составляет порядка 15-57%. При этом субстратом окклюзии, как правило, служит не атеросклероз, а фиброз, что вызывает сложность повторной реканализации и более низкий процент технического успеха в восстановлении кровотока. Своевременная диагностика с целью раннего выявления рестеноза и его коррекции представляется чрезвычайно актуальной проблемой для практического здравоохранения, что обуславливает научный и практический интерес к данному вопросу и служит основанием для проведения настоящего исследования. Цель: изучить современное состояние проблемы рестеноза коронарных артерий после эндоваскулярного стентирования по данным литературы. Стратегия поиска. проведен поиск и анализ научных публикаций в базах данных и web-ресурсах MEDLINE, Google Scholar, Cyberleninka, Springer Link и электронной библиотеке eLIBRARY. Период поиска с 2012 по 2020 годы. Критерии включения: отчеты о рандомизированных и когортных исследованиях, систематические обзоры и метаанализы, протоколы диагностики и лечения, статьи на английском и русском языках. Критерии исключения: личные сообщения, газетные публикации, тезисы, статьи с нечеткими выводами, а также статьи с платным доступом. Всего было проанализировано 153 публикации, из них 66 включены в данный обзор. Результаты. На сегодняшний день опубликовано множество научных работ, направленных на изучение проблемы рестеноза коронарных артерий. Однако, в целом, проблема рестеноза коронарных артерий остается нерешенной, большинство работ в этом направлении посвящено вопросу выбора метода реваскуляризации, отсутствует четкая «иерархия» факторов риска развития рестеноза после эндоваскулярного стентирования. Выводы. Дальнейшие научные разработки в этом направлении будут иметь особую актуальность и позволят не только выполнить оценку степени влияния отдельных факторов риска и их комбинаций на развитие рестеноза коронарных артерий, но и разработать рекомендации по отбору пациентов с высоким риском рестеноза для своевременного определения показаний к повторной коронарографии и реваскуляризации. Introduction: Today percutaneous coronary interventions (PCI) occupy a leading position among invasive methods for treating coronary heart disease (CHD). Despite the constant development of PCI technology, the incidence of restenosis remains at a fairly high level of 15-57%. In this case, as a rule, the substrate of occlusion is not atherosclerosis, but fibrosis, which causes the difficulty of repeated recanalization and a lower percentage of technical success in restoring blood flow. Timely diagnosis with the aim of early detection of restenosis and its correction seems to be an extremely urgent problem for practical health care, which causes scientific and practical interest in this issue and serves as the basis for the present study. Purpose: to study the current state of the problem of coronary artery restenosis after endovascular stenting according to literature data. Search strategy: search and analysis of scientific publications in the databases and web resources, such as MEDLINE, Google Scholar, Cyberleninka, Springer Link and eLIBRARY electronic library. The searching period was from 2012 to 2020. Inclusion criteria: reports on randomized and cohort studies conducted on large populations, meta-analyzes and systematic reviews, diagnostic and treatment protocols, articles in English and Russian. Exclusion criteria: personal messages, newspaper publications, abstracts, articles with fuzzy conclusions, as well as articles with paid access. A total of 153 publications were analyzed, 66 of which are included in this review. Results: To date, many scientific papers have been published aimed at studying the problem of restenosis of coronary arteries. However, in general, the problem of restenosis of coronary arteries remains unresolved, most of the works in this direction are devoted to the choice of the method of revascularization, there is no clear "hierarchy" of risk factors for the development of restenosis after endovascular stenting. Conclusions: Further scientific developments in this direction will be of particular relevance and will make it possible not only to assess the degree of influence of individual risk factors and their combinations on the development of coronary artery restenosis, but also to develop recommendations for selecting patients with a high risk of restenosis for timely determination of indications for repeated coronarography and revascularization. Кіріспе: Бүгінгі таңда жүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) кезінде жиі қолданылатын емнің инвазивті әдістерінің бірі тері арқылы жүргізілетін коронарлық араласулар (ТАА) болып табылады. ТАА технологияларының үнемі жетілдірілуіне қарамастан рестеноз дамуының жиілігі әлі де жоғары деңгейде, 15-57% құрайды. Алайда, окклюзия субстраты әдетте атеросклероз емес, фиброз болып табылады, және ол өз кезегінде қайта реаканализация жүргізілуін қиындатып, қан ағысын қалпына келтірудің техникалық мүмкіндігін төмендетеді. Дер кезінде жүргізілетін диагностика рестенозды ерте анықтау және оны қалпына келтіру мақсаты ретінде тәжірибелік медицинаның маңызды мәселелерінің бірі болып табылады, орын алған жағдай бұл мәселеге ғылыми және тәжірибелік қызығушылықты туғызып, осы зерттеуді жүргізуге негіз болып табылады. Мақсаты: әдебиеттік шолу мәліметтері бойынша эндоваскулярлы стендтеуден кейін орын алатын тәж артериаялары рестенозы мәселесін заманауи зерделеу. Ізденіс стратегиясы: MEDLINE, Google Scholar, Cyberleninka, Springer Link мәліметтер қорлары және eLIBRARY электронды кітапханасының мақалаларының ізденісі және талдауы жүргізілді. Ізденіс мерзімі 2012 жылдан бастап 2020 жылға дейін. Зерттеу жұмысына қосу критерийлері: рандомизирленген және когортты зерттеулер есептері, жүйелі шолу және мета-талдау, диагностика және ем хаттамалары, ағылшын және орыс тілдеріндегі мақалалар. Шығу критерийлері: жеке хабарландырулар, газет басылымдары, рефераттар, анық емес тұжырымдары бар мақалалар, сонымен қатар ақылы қол жетімді мақалалар. Барлығы 153 мақала талданып, оның ішінен 66-і осы шолуға кірді. Нәтижесі: Бүгінгі таңда тәж артериялары рестенозына байланысты бірнеше ғылыми жұмыстарының нәтижелері басылып шыққан. Бірақ көп зерттеу жұмыстары реваскуляризация әдісін таңдау мәселесіне арналған, тәж артерияларын стендтау отасынан кейін рестеноз даму қаупінің нақты «иерархиясы» жоқ. Қорытынды: Бұл бағытта жүргізілетін зерттеу жұмысы тәж артериялары рестенозының дамуына әсер ететін жеке және қосарланған қауіп факторларының әсерін бағалап қана қоймай, қайталамалы коронарография және реваскуляризация жүргізуге көрсеткіштерді уақытылы анықтауға, рестеноздың жоғары қауіпі бар науқастарды іріктеп алуға арналған нұсқаулықтарды қалыптастыруға мүмкіндік береді.