Abstract
Үш әлемді байланыстыратын «өмір ағашы», «әлем ағашы» ұғымынан туындап, адамзат санасына киелілік қасиетімен орныққан бұл нысанның танымдық тарихытым көне дәуірлерден бастау алады. Адамзаттың мәдени жадында архетип символретінде әлем ағашының орны айрықша. Бұл туралы көне мәтіндер мен миф құрылымын қарастырған еңбектердің барлығында мүмкіндігінше зерттеліп келеді.Қазақтың көне дүниетанымында бұл ағаш алып бәйтерек, емен, мықан ағашы түрін- декөрінеді. Сондай-ақ қазақ даласында киелі орындардың көпшілігі ағашпен және бұлақкөзімен байланысты. Бұл екеуі бір-біріне өте жақын орналасады, бір-бірімен тығыз байланысты болып келеді. Сондай-ақ оқшау өскен ағаштарға ерекше құрмет көрсетіліп,тілек қабыл болуы үшін ақ байланады.Көне түркілік дүниетанымға сәйкес кеңістіктің тігінен алғандағы пішіні үш бөліктентұрады да, осы үш әлемді байланыстырушы алып бәйтерек немесе мықан ағашы – әлемағашының қазақтық инварианты.Көркем әдебиет құрылымындағы жапандағы жалғыз ағаш, тамыр мен жапырақ, дің менбұтақ детальдары – мифтік архетиптің поэтикалық санада жаңғырып, айрықша көркем пішін тудыруының мысалы.Мақалада мифтік ұғымнан көркем ойлауға ұласқан «әлем ағашының» поэтологиясыталдау нысанына алынып, әлем мифтері, қазақ ертегілері мен көркем әдебиеті арқауында қарастырылады