Abstract
Бұл мақалада ауыр атлетикадағы техникалық тұрғыдан ең күрделі жарыс жаттығуларының бірі болып саналатын штанганы жұлқа көтерудің егжей-тегжейлі биомеханикалық талдауы ұсынылған. Зерттеу әртүрлі спорттық шеберлік деңгейлерінде жаттығуды орындаудың тиімділігі мен қауіпсіздігін анықтайтын негізгі кинематикалық және динамикалық параметрлерді айқындауға бағытталған. Жұмыс барысында қимыл әрекетінің негізгі кезеңдері қарастырылды: бастапқы қалып, тарту, серпу, штанга астына ену және бекіту фазалары. Фазалар арасындағы уақыттық бөлініске ерекше назар аударылды, себебі зерттеу нәтижелері қозғалыс кезеңдерінің қазіргі ұзақтығы снарядты көтерудің оңтайлы ырғағын қамтамасыз етпейтінін көрсетті. Фазааралық уақыттық арақатынастардың бұзылуы көтерудің шешуші сәттерінде күш қуатының төмендеуіне және техникалық қателіктер қаупінің артуына алып келеді, бұл жарыс қимылының нәтижелілігіне теріс әсер етеді. Спортшы денесінің бұрыштық параметрлерін талдау негізінде тізе, жамбас және тобық буындарындағы бұрыштардың биомеханикалық тұрғыдан оңтайлы мәндерден ауытқуы максималды бұлшықет күшін қолдану мүмкіндігін едәуір шектейтіні анықталды. Осыған байланысты автор штанганы көтерудің әр кезеңінде бұрыштық сипаттамаларды мақсатты түрде түзету қажеттілігін негіздейді. Бұл тірек-қимыл аппаратының ең тиімді қалпын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы ұсынылған ұсынымдардың жаттығу үдерісіне тікелей енгізілу мүмкіндігімен айқындалады: фазалардың уақыттық ырғағын түзету және буын бұрыштарын оңтайландыру жұлқа көтеру техникасының тиімділігін арттыруға, нәтижелілік көрсеткіштерін жақсартуға және жарақат алу қаупін төмендетуге ықпал етеді. Алынған деректер жоғары білікті жаттықтырушылар мен спортшылар үшін, сондай-ақ спорттық биомеханика және дене дайындығы саласындағы мамандар үшін ғылыми және практикалық қызығушылық тудырады.