Abstract
Ғылыми мақалада қорғасын қожын өңдеу қалдықтарын пайдалану арқылы портландцемент клинкерін өндіруге арналған шикізат шихтасының құрамы есептелді. Өндірістік қалдықтарды кәдеге жарату негізінде портландцемент клинкерін өндіру тиімділігін арттыру қоршаған ортаға түсетін жүктемені төмендетуге, энергия мен табиғи ресурстарды үнемдеуге және өндіріс тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Зерттеуде «әктас + лесс + темір рудасы» және «әктас + лесс + қорғасын қожының қалдығы» түріндегі үш компонентті шикізат шихталарының құрамы есептелді. Есептеулер өндірісте қолданылатын «Шихта» бағдарламасының көмегімен жүргізілді. Дәстүрлі және баламалы шикізат құрамдарының тиімділігі мен олардан алынған клинкердің сипаттамалары салыстырылды. Есептеу нәтижелері бойынша «әктас + лесс + темір рудасы» құрамымен салыстырғанда «әктас + лесс + қорғасын қожының қалдығы» шихтасын пайдалану қож қалдықтарын кәдеге жарату деңгейін 3,7–4,6%-ға арттырып, табиғи ресурстарды 4,0–4,2%-ға үнемдеуге мүмкіндік беретіні анықталды. Дәстүрлі шикізат шихтасы 1450 °C температурада, ал қорғасын қожы қалдығы енгізілген шихта 1400 °C температурада күйдірілді. Дәстүрлі клинкерде қанығу коэффициенті 0,93-тен 0,95-ке дейін артқанда C₃S мөлшері 61,7–66,59%- ға дейін өсті, ал C₂S мөлшері 13,75%-дан 10,07%-ға дейін төмендеді. C₃A есептік мөлшері –0,54%-дан 0,95%-ға дейін өзгерді, ал C₃A + C₄AF сұйық фазасының мөлшері 17,3–18,9% болды. Баламалы клинкерде қанығу коэффициенті 0,93-тен 0,95-ке дейін артқанда C₃S мөлшері 59,36–64,63%-ға жетіп, C₂S 14,59%-дан 10,8%- ға дейін төмендеді. C₃A мөлшері 0,14–1,48%, ал C₃A + C₄AF мөлшері 17,2–18,3% болды. Алынған клинкерлердегі бос кальций оксидінің мөлшері 0,31–0,67% аралығында болып, рукописьте келтірілген МЕМСТ талабы бойынша белгіленген 2%-дық шектен аспады.