Abstract
Серпентинит шикізаты мен хризотил-асбест өндірісінің қалдықтары магний мен кремнийге бай техногендік ресурстар болып табылады. Соңғы жылдары осындай шикізаттан жоғары дисперсті аморфты кремнезем алу мәселесіне айрықша назар аударылуда. Қышқылды-сілтілі өңдеу жоғары тазалықтағы, меншікті бетінің ауданы дамыған және кеуектілік құрылымы реттелетін кремнезем алудың перспективалы тәсілдерінің бірі болып саналады. Бұл жұмыста Қазақстандағы Жітіқара кен орнының серпентинит қалдықтарын қышқылды-сілтілі комбинациялық әдіспен өңдеу зерттелді. Күкірт қышқылымен шаймалау кезеңінде магний селективті түрде бөлініп алынды, ал кейінгі NaOHпен сілтілік өңдеу қышқылдық ыдырау нәтижесінде түзілген кремнезем гелінің селективті еруін қамтамасыз етті. Соңғы бейтараптандыру кезеңінде бастапқы шикізат құрамындағы кремнийдің 60%-дан астам шығымымен аморфты кремнезем тұндырылды. Алынған кремнезем ИҚ-Фурье спектроскопиясы, рентгендік дифракция, энергия-дисперсиялық спектроскопиямен біріктірілген сканерлеуші электрондық микроскопия, индуктивті байланысқан плазмалы массспектрометрия және БЭТ әдісі бойынша азот адсорбциясы арқылы зерттелді. Нәтижелер алынған силикагельдің IUPAC жіктемесіне сәйкес мезокеуекті материалдар класына жататынын және меншікті бетінің ауданы 400 м²·г⁻¹ екенін көрсетті. Дамыған кеуекті құрылымы мен жоғары меншікті бетінің ауданы алынған кремнеземді сорбенттер, катализатор тасымалдағыштары және функционалдық композиттер құрамында қолдануға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер серпентинит қалдықтарын кешенді өңдеу арқылы қосылған құны жоғары кремнезем материалдарын өндірудің технологиялық тиімділігін дәлелдейді.