Abstract
Қалаларды дамыту барысында индустриалды дамыған және өсіп келе жатқан елдер көлік инфрақұрылымын өзгертуде қиындықтарға тап болды. Қалалық жолаушылар көлігі мегаполис қозғалысының маңызды бөлігі болып қала береді. Дамушы қала жағдайында танымал маршруттар мен орташа көрсеткіштерге негізделген жолаушылар көлігін ұйымдастыру және басқару тәсілдері олар үшін жеткілікті икемді болмады. Бұл, ең алдымен, жолаушылар ағынының өзгеруіне, ірі қалаларда кептелістердің болуына, қалалық көлікке сыртқы әсерлердің өзгеруіне және басқа факторларға байланысты. Мақалада ақылды қала тұжырымдамасы үшін автобус маршруттарын басқару жүйесін әлеуетті іске асыру шеңберінде қалалық автобус маршруттарының жұмыс істеуінің стохастикалық дискретті-оқиғалық модельдеу моделі ұсынылған. Модель аялдамалар арасындағы кездейсоқ қозғалыс уақыттарын, стохастикалық жолаушылар туралы мәліметтерді, отырғызу/түсіру процестерін және шектеулі жылжымалы құрам сыйымдылығын (ПЕ) біріктірді. Оның негізінде екі басқару стратегиясы үшін имитациялық эксперименттер орындалды. Біріншісі бекітілген аралықтар үшін. Екіншіден, интервалдарды қарапайым адаптивті түзету үшін, яғни интеллектуалды көлік жүйесінің (ИКЖ) мінез-құлқын эмуляциялау. Нәтижелер ИКЖ-да модельді қолдану жолаушылардың орташа күту уақытын және сол ресурстардағы қызмет көрсетілмеген жолаушылардың үлесін төмендететінін көрсетті. Ұсынылған модель ақылды қалалардың диспетчерлік жүйелеріне ендіруге және кейіннен нақты GPS/валидатор деректерінде калибрлеуге жарамды.