Abstract
Орталық Азияда ми туралы білім берудің құрылымдалған бағдарламалары оқушылардың оқу жетістіктерін арттырып, жасөспірімдердің өзін-өзі реттеу дағдыларын дамытуға ықпал ететіні жөнінде халықаралық деңгейде дәлелдер саны артып келе жатқанымен, нейроғылымдық сауаттылық мектеп оқу бағдарламаларында әлі де жеткілікті деңгейде қамтылмаған. Бұл зерттеу Қазақстанның Қызылорда қаласындағы І. Қабылов атындағы №12 IT мектеп-лицейінің 9-сыныптарында оқитын 125 оқушының қатысуымен жүзеге асырылған үш апталық жоғары сапалы нейроғылымдық білім беру интервенциясын сипаттайды. Интервенция төрт тақырыптық модульге біріктірілген он екі сабақтан тұрды: мидың анатомиясы мен ұйымдасуы, нейрондық коммуникация, нейропластикалылық және жасөспірімдік кезеңдегі ми дамуы, сондай-ақ оқу мен есте сақтаудың нейробиологиясы. Деректерді жинау барысында сапалық зерттеу құралдары пайдаланылды. Атап айтқанда, үш сыныптағы сабақтардан кейін жүргізілген мұғалімдердің құрылымдалған бақылау жазбалары мен оқушылардың рефлексивтік күнделіктері талдау нысаны болды. Барлық деректер Браун мен Кларктың тақырыптық талдау тәсілі арқылы өңделіп, интерпретацияланды. Бақылау деректерін талдау үш негізгі тақырыпты анықтады. Біріншіден, интервенция барысында оқушылардың сабаққа қатысу деңгейі біртіндеп артып, әсіресе синапстық берілуді модельдеуге арналған рөлдік тапсырма олардың белсенділігін едәуір күшейтті. Екіншіден, оқушылардың жауаптары қарапайым фактологиялық пайымдаулардан пәнаралық байланыстарды қамтитын тереңірек түсіндірулерге қарай дамыды. Үшіншіден, жасөспірімдік кезеңдегі нейропластикалылыққа арналған модуль оқушылардың оқу мазмұнын жеке тәжірибелерімен байланыстыруына ықпал етіп, олардың өз даму ерекшеліктерін ғылыми тұрғыдан түсінуіне мүмкіндік берді. Рефлексивтік күнделіктерді талдау үш параллель тақырыпты көрсетті: фактологиялық есте сақтаудан механизмдерді түсінуге дейінгі ұғымдық даму; оқу мазмұнымен эмоционалдық, өмірбаяндық және философиялық деңгейдегі байланыс; сондай-ақ оқушылар ұсынған 843 сұрақтан тұратын корпус. Бұл сұрақтар жеті тақырыптық санатқа жіктелді, олардың ішінде есте сақтау мен ұйқы, психикалық денсаулық және технология мен мидың өзара байланысы ең жиі кездескен тақырыптар болды. Зерттеу ресурстары шектеулі немесе цифрлық мүмкіндіктері аз білім беру орталарында нейроғылымды оқытуға арналған қайталануға болатын, технологиялық тұрғыдан қарапайым әрі педагогикалық тұрғыдан тиімді модельді ұсынады.