Abstract
Введение. В целях медико-социальной защиты населения, пострадавшего вследствие деятельности Семипалатинского испытательного ядерного полигона, и их потомков необходимо выработать единый системный подход к оценке дозовых нагрузок населения, подвергшегося воздействию ионизирующего излучения. Материалы и методы. При разработке Концепции системного подхода к оценке дозовых нагрузок населения приняты во внимание постулаты и положения, которые определяют современные социальные, экономические, демографические, радиационные факторы территорий, прилегающих к полигону, а также медицинские последствия для населения и международный опыт. Результаты. Системный подход к оценке дозовых нагрузок населения основан на принципе приоритета расчётной методики Республики Казахстан. Международные расчётные методики используются в научно-аналитических и сопоставительных целях, биологические методы, включая FISH-метод, применяются строго в регламентированных случаях и не подменяют расчётную оценку дозы в рамках государственной системы. Заключение. Разработка настоящей Концепции направлена на формирование единой, научно обоснованной и нормативно выверенной системы оценки дозовых нагрузок населения, подвергшегося радиационному воздействию вследствие деятельности Семипалатинского испытательного ядерного полигона, и их потомков, как ключевого элемента реализации принципа адресной медико-социальной помощи в Республике Казахстан. Introduction. In order to ensure medical and social protection of the population affected by the activities of the Semipalatinsk Nuclear Test Site and their descendants, it is necessary to develop a unified systematic approach to the assessment of radiation doses received by individuals exposed to ionizing radiation. Materials and Methods. In developing the Concept of a Systematic Approach to Radiation Dose Assessment, consideration was given to the key principles and provisions reflecting current social, economic, demographic, and radiological factors characterizing the territories adjacent to the test site, as well as the health consequences for the affected population and relevant international experience. Results. The systemic approach to assessing population radiation doses is based on the principle of prioritizing the calculation methodology of the Republic of Kazakhstan. International dose reconstruction methodologies are used for scientific, analytical, and comparative purposes. Biological methods, including fluorescence in situ hybridization (FISH), are applied only in strictly regulated cases and do not replace dose estimates obtained through calculation-based approaches within the national assessment system. Conclusion. The development of this Concept is aimed at establishing a unified, scientifically grounded, and regulatory-compliant system for assessing radiation doses received by populations exposed to radiation as a result of the activities of the Semipalatinsk Nuclear Test Site and their descendants. This system is considered a key element in implementing the principle of targeted medical and social support in the Republic of Kazakhstan. Кіріспе. Семей сынақ ядролық полигоны қызметінің салдарынан зардап шеккен халықты және олардың ұрпақтарын медициналық-әлеуметтік қорғау мақсатында иондаушы сәулеленудің әсеріне ұшыраған халықтың сәулелік жүктемелерін бағалаудың бірыңғай жүйелі тәсілін әзірлеу қажет. Материалдар мен әдістер. Халықтың сәулелік жүктемелерін бағалаудың жүйелі тәсілінің тұжырымдамасын әзірлеу барысында полигонға іргелес аумақтардың қазіргі әлеуметтік, экономикалық, демографиялық және радиациялық факторларын, сондай-ақ халық денсаулығына тигізген медициналық салдарын және халықаралық тәжірибені айқындайтын қағидаттар мен ережелер ескерілді. Нәтижелер. Халықтың сәулелік жүктемелерін бағалаудың жүйелі тәсілі Қазақстан Республикасының есептік әдістемесінің басымдығы қағидатына негізделген. Халықаралық есептік әдістемелер ғылыми-талдамалық және салыстырмалы мақсаттарда пайдаланылады, ал биологиялық әдістер, соның ішінде FISH әдісі, қатаң регламенттелген жағдайларда ғана қолданылады және мемлекеттік жүйе шеңберіндегі дозаны есептік бағалауды алмастырмайды. Қорытынды. Осы Тұжырымдаманы әзірлеу Семей сынақ ядролық полигоны қызметінің салдарынан радиациялық әсерге ұшыраған халық пен олардың ұрпақтарының сәулелік жүктемелерін бағалаудың бірыңғай, ғылыми негізделген және нормативтік тұрғыдан реттелген жүйесін қалыптастыруға бағытталған. Бұл жүйе Қазақстан Республикасында атаулы медициналық-әлеуметтік көмекті іске асырудың негізгі элементтерінің бірі болып табылады.