Abstract
Relevance. The use of drugs from the neuroprotector group in ischemic stroke is a subject of discussion, since large studies and meta-analyses have not confirmed their clinical efficacy in relation to the main indicators. However, a positive effect on the rate and extent of recovery of neurological functions is possible. The basis for this effect may be the limitation of damage to nerve tissue in the acute period of the disease. The state of lipid peroxidation and the antioxidant system, as well as vascular endothelium, can be considered indicators of the risk of damage. Purpose of the study. Comparative analysis of the state of protective systems (antioxidant and vascular endothelium) in the process of treating acute ischemic stroke using neuroprotectors. Materials and methods. The design of the work is a prospective randomized clinical trial. An analysis of data obtained during the examination of 125 patients with ischemic stroke was carried out. The work analyzes the effect of three drugs classified as neuroprotectors: cerebrolysin (50 ml/day intravenously by drip, daily, for 10 days); cortexin (20 mg/day in 2 doses intramuscularly, for 10 days); citicoline (1 g/day intravenously by drip, daily, for 10 days) against the background of the most standard basic conservative therapy of ischemic stroke. The complex of patient examinations was supplemented by methods for determining the state of the antioxidant system (superoxide dismutase activity, glutathione peroxidase, thiol-disulfide ratio) and vascular endothelium (NO metabolite content in the blood and urine and determination of endothelium-dependent vasodilation). Results. In patients with ischemic stroke, inhibition of the enzymatic and non-enzymatic link of the antioxidant system was revealed. The endothelium condition was characterized by increased NO synthesis and inhibition of vasodilatory function. In dynamics, aggravation of disorders was observed during the observation period of up to 3-5 days, then - a tendency towards normalization. With the use of neuroprotectors, a decrease in the severity of disorders of both systems was determined. This effect was achieved within 2 to 7 days. For most of the studied parameters, there were no significant differences with the group of patients without the use of neuroprotectors. The best results were obtained with the use of cerebrolysin (exceeded SOD activity on day 5, RR=1.35, p=0.047; increased TDS level on days 5 and 7: RR=1.45, p=0.039 and RR=1.50, p=0.035; normalization of NO metabolite content in the blood on day 7). These dynamics correspond to the features of the treatment effectiveness indicator according to the Rankin scale. Conclusion. Inclusion of drugs from the neuroprotector group in the treatment of the acute stage of ischemic stroke helps normalize the antioxidant system and vascular endothelium, but only to a moderate degree. At the same time, their use, especially cerebrolysin, helps improve the immediate results of conservative treatment of stroke. Актуальность. Применение препаратов из группы нейропротекторов при ишемическом инсульте является предметом дискуссии, поскольку крупные исследования и метаанализы не подтвердили их клиническую эффективность по основным показателям. Однако возможно положительное влияние на скорость и степень восстановления неврологических функций. Основой этого эффекта может быть ограничение повреждения нервной ткани в остром периоде заболевания. Показателями риска повреждения можно считать состояние перекисного окисления липидов и антиоксидантной системы, а также сосудистого эндотелия. Цель исследования. Сравнительный анализ состояния защитных систем (антиоксидантной и сосудистого эндотелия) в процессе лечения острого ишемического инсульта с применением нейропротекторов. Материалы и методы. Дизайн работы – проспективное рандомизированное клиническое исследование. Проведен анализ данных, полученных при обследовании 125 пациентов с ишемическим инсультом. В работе анализируется эффект трех препаратов, классифицируемых как нейропротекторы: церебролизина (50 мл/сутки внутривенно капельно, ежедневно в течение 10 дней); кортексина (20 мг/сутки в 2 дозах внутримышечно, в течение 10 дней); цитиколина (1 г/сутки внутривенно капельно, ежедневно в течение 10 дней) на фоне наиболее стандартной базовой консервативной терапии ишемического инсульта. Комплекс обследований пациентов был дополнен методами определения состояния антиоксидантной системы (активность супероксиддисмутазы, глутатионпероксидазы, тиол-дисульфидное соотношение) и сосудистого эндотелия (содержание метаболитов NO в крови и моче и определение эндотелий-зависимой вазодилатации). Результаты. У пациентов с ишемическим инсультом выявлено ингибирование ферментативной и неферментативной связи антиоксидантной системы. Состояние эндотелия характеризуется повышенным синтезом NO и ингибированием вазодилаторной функции. В динамике наблюдалось ухудшение нарушений в течение периода наблюдения до 3-5 дней, затем – тенденция к нормализации. При применении нейропротекторов было установлено снижение тяжести нарушений обеих систем. Этот эффект достигался в течение 2-7 дней. По большинству изученных параметров не было существенных различий с группой пациентов без применения нейропротекторов. Наилучшие результаты были получены при применении церебролизина (превышение активности СОД на 5-й день, RR=1,35, p=0,047; повышение уровня ТДС на 5-й и 7-й дни: RR=1,45, p=0,039 и RR=1,50, p=0,035; нормализация содержания метаболитов оксида азота в крови на 7-й день). Эта динамика соответствует особенностям показателя эффективности лечения по шкале Ранкина. Заключение. Включение препаратов из группы нейропротекторов в лечение острой стадии ишемического инсульта способствует нормализации антиоксидантной системы и сосудистого эндотелия, но лишь в умеренной степени. В то же время их применение, особенно церебролизина, помогает улучшить непосредственные результаты консервативного лечения инсульта. Өзектілігі. Ишемиялық инсульт үшін нейропротекторлар тобындағы препараттарды қолдану пікірталас тақырыбы болып табылады, өйткені ірі зерттеулер мен мета-талдаулар олардың негізгі көрсеткіштері бойынша клиникалық тиімділігін растамады. Дегенмен, неврологиялық функцияларды қалпына келтіру жылдамдығы мен дәрежесіне оң әсер етуі мүмкін. Бұл әсердің негізі аурудың өткір кезеңінде жүйке тінінің зақымдануын шектеу болуы мүмкін. Зақымдану қаупінің көрсеткіштерін липидтер мен антиоксиданттық жүйенің, сондай-ақ тамырлы эндотелийдің асқын тотығу күйі деп санауға болады. Зерттеудің мақсаты. Нейропротекторларды қолдана отырып, жедел ишемиялық инсультті емдеу процесінде қорғаныс жүйелерінің (антиоксидантты және тамырлы эндотелий) жағдайын салыстырмалы талдау. Материалдар мен әдістер. Зерттеу жоспары – проспективті рандомизацияланған клиникалық сынақ болды. Ишемиялық инсульті бар 125 науқасты тексеру нәтижелерінен алынған деректер талданды. Зерттеу нейропротекторларға жататын үш дәрі-дәрмектің әсерін талдайды: церебролизин (күніне 50 мл тамшылатқыш арқылы, 10 күн бойы); кортексин (күніне 20 мг екі бұлшықет ішілік инъекция түрінде, 10 күн бойы); цитиколин (1 г/тәулік венаға тамшылатып, күн сайын 10 күн бойы) ишемиялық инсульттің ең стандартты консервативті бастапқы емдеу фонында. Пациенттерді тексеру кешені антиоксиданттық жүйенің (супероксид дисмутаза, глутатион пероксидаза, тиол-дисульфидтік қатынас белсенділігі) және тамырлы эндотелийдің (қан мен зәрдегі No метаболиттерінің құрамы және эндотелийге тәуелді вазодилатацияны анықтау) күйін анықтау әдістерімен толықтырылды. Нәтижелер. Ишемиялық инсультпен ауыратын науқастарда антиоксиданттық жүйенің ферментативті және ферментативті емес байланысының тежелуі анықталды. Эндотелий күйі No синтезінің жоғарылауымен және вазодилаторлық функцияның тежелуімен сипатталады. Динамикада бақылау кезеңінде бұзылулардың 3-5 күнге дейін нашарлауы байқалды, содан кейін – қалыпқа келу үрдісі. Нейропротекторлық препараттарды қолдану екі жүйедегі бұзылыстың ауырлығын азайтатыны анықталды. Бұл әсер 2–7 күн ішінде байқалды. Зерттелген параметрлердің көпшілігі бойынша нейропротекторларды қабылдамаған науқастар тобымен салыстырғанда айтарлықтай айырмашылықтар байқалмады. Ең жақсы нәтижелер Cerebrolysin препаратымен алынды (5-ші күні СОД белсенділігінің артуы, RR = 1.35, p = 0.047; 5-ші және 7-ші күндері ТДС деңгейінің жоғарылауы: RR = 1,45, p = 0,039 және RR = 1,50, p = 0,035; 7-ші күні қандағы азот оксиді метаболиттерінің деңгейін қалыпқа келтіру). Бұл үрдіс Ранкин шкаласы бойынша емдеу тиімділігі көрсеткішінің сипаттамаларына сәйкес келеді. Қорытынды. Ишемиялық инсульттің жедел кезеңін емдеуде нейропротекторлық препараттарды қолдану антиоксиданттық жүйені және тамыр эндотелиясын қалыпқа келтіруге ықпал етеді, бірақ тек орташа дәрежеде. Сонымен қатар, олардың, әсіресе Церебролизиннің, қолданылуы консервативті инсульт емінің жедел нәтижелерін жақсартуға көмектеседі.