Abstract
Мақалада мақта мен жүгерiнi өсiру кезiнде суармалы егiншiлiк аймағындағы кәдiмгi сортаңдалған түрдегi сұр топырақтың агрофизикалық сипаттамасына биогидрогелдiң әсерi жөнiндегi деректер келтiрiлген. Жобада сортаңданған топырақтың құрылымын, олардың агрономиялық көрсеткіштерін қалпына келтіру үшін жыртылатын көкжиекте ылғалдың белгілі бір мөлшерін ұстап тұруға қабілетті биологиялық ыдырайтын гидрогель әзірленгені атап өтілді. Биологиялық ыдырайтын гидрогелдің ылғалды ұстап тұру мүмкіндіктері ауыл шаруашылығы дақылдарының қалыпты дамуы үшін тамыр жүйесі мен топырақ биотасын капиллярлық ылғалдылықпен қоректендіруге мүмкіндік береді. Өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдарының тамыр аймағында биогидрогелдің әсерінен топырақтың құрылымы өзгереді, ылғал қоры ұлғаяды, егістік көкжиегінде тұздардың саны азаяды. Ылғал қорының ұлғаюының арқасында биогидрогелді топырақтық егістік көкжиекке енгізу ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің ұлғаюына алып келеді. Мақта астына биогидрогельді енгізу есебінен суармалы су гидрогельді қанықтырып егінге айтарлықтай өсім бергені анықталды. Осылайша, биогидрогельдің ең жоғары өсімі 50 кг нұсқасында белгіленді және 30,5% -ды құрады. Ең аз өсім биогидрогель нұсқасында 30 кг - 10,7% құрады. Жүгері жинау нәтижелері бойынша биогидрогель нұсқасы бойынша ең жоғары өнімділік 50 кг және қосымша 28,6% құрағаны, ең төмен қосымша 30 кг және 4,8% құрағаны атап өтілді. Су сіңіргіш полимерлік биогидрогельдерді қолдану топырақтың сулы-физикалық қасиеттерін жақсарту есебінен топырақтың сортаңдалған түріндегі сұр топырақтың құнарлылығын арттыру тәсілдерінің бірі болып табылады және олар дақылдардың егістіктерін сумен қамтамасыз етуді белсенді басқару тәсілдерінің бірі болуы мүмкін. Тәжірибелер нәтижесінде биогидрогелді енгізу өсімдіктер өсуінің әртүрлі сатыларында ылғалдың қосымша қорын құрайтыны анықталды. Жүргізілген зерттеулер ауыл шаруашылығы дақылдарының сумен қамтамасыз етілуі 17 мен шығымдылығын басқару үшін полимерлік биогидрогелді қолдану тиімділігін көрсетті.