Abstract
Belagat ilminin konularından olan telmih, divan şiirinde çokça kullanılan edebî sanatlar arasındadır. Telmih edilen konuların genişliği ile divan şiirinin kaynakları arasında derin bir bağ bulunmaktadır. Özellikle gelenekten beslenen ve kendi kurallarına sahip divan şiirinin kendine özel yapısını çözmek ve günümüzde bu metinleri daha iyi anlayabilmek için telmih edilen unsurların fark edilmesi önem taşımaktadır. Bu çalışmada telmihin tanımı üzerinde durulduktan sonra mazmun, metinlerarasılık, kültürlerarasılık ve edebî gelenek ile ilişkisi yorumlanarak telmihin rolünün belirlenmesi ve telmihin divan şiirinde kullanımının konular, şairler ve nazım şekilleri bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında araştırma evreni Klasik Türk şiiri, örneklemi ise 16. yüzyıl olarak belirlenmiş olup bu devirde yaşayan on dokuz şaire ait divanların ilmî neşirlerinde tarama yapılmıştır. Divanlar seçilirken şairlerin doğduğu şehirler ve yetiştiği sahalar da dikkate alınmış olup yalnızca usta şairler değil şiirleriyle ön plana çıkan diğer şairlerin eserleri de örnekleme dâhil edilmiştir. İncelememiz sonucunda telmihin; mazmun kurma ve çözmede, metinlerarasılıkta, kültürlerarasılıkta, edebî geleneğin ve mirasın aktarımında önemli bir rol oynadığı ortaya konulmakla birlikte telmih konuları tespit edilerek sekiz başlık altında toplanmış ve en çok telmih edilen konular, şairlerin telmih kullanım oranları, nazım şekillerine göre telmih sayısı gibi bulgular tablo ve grafikler üzerinde gösterilmiştir. Buna göre, 16. yüzyılda incelenen divanların hepsinde telmih sanatından yararlanıldığı, şairlerin divanlarının hacmiyle orantılı bir şekilde telmih sanatını kullandıkları, telmihi en fazla kullanan ilk 3 şairin Muhibbî, Gelibolulu Âlî ve Zâtî olduğu, en çok telmih edilen konuların ise sırasıyla “Leylâ ile Mecnûn, Ferhâd ile Şîrîn ve Hz. Yûsuf” olduğu tespit edilmiştir.