Abstract
Аңдатпа. Бұл мақалада 1920-1930 жылдардағы Қазақстанның қоныс аудару процесіндегі тарихи оқиғалар сипатталған. Зерттеуде қиын, әрі қатал кеңестік саясат барысында қара халықтың мәжбүрлі қоныс аударуына ерекше назар аударылды. Сол кездегі саяси қуғындау бай және шаруалар сияқты ауқатты топтардан мүлікті алып тастау, сондай-ақ орта және кедей шаруаларды қудалау шараларын жүргізді. Бұл шараларға жаппай ұжымдастыру, көшпелі халықты мәжбүрлеп қоныстандыру және астық пен ет жинау бойынша қатаң науқандар кірді. Бұл әрекеттер халық үшін нағыз апат болып, жаппай қоныс аудару процесін тудырды. Бай шаруа қожалықтары бірінші қирап, қуылды, кейін көші-қон толқыны ауыл тұрғындары мен бүкіл ауылдарды жайлады. Биліктің қатыгездігіне жауап ретінде шаруалар бүлік шығарды, бірақ олардың талаптары орындалмай аяусыз жанышталып, ұйымдастырушылары қудаланды. Шекаралас жерлер көптеген қазақтар үшін өмір үшін шарасыз күрес алаңына айналып, аштықтан құтылуға тырысқандар үшін соңғы үміт болды. Мақаланың мақсаты - 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы көші-қон процесін ғылыми тұрғыдан қарастыру. Осы тарихи дәуірдің қайғылы оқиғалары Қазақстанның түкпір-түкпіріне еніп, көші-қон мәселесінің түрлі сипатқа ие болуына негіз болды.