Abstract
Жұмыста табиғи шөп жамылғысымен салыстырғанда өнімділігі жоғары көп жылдық және бір жылдық жемшөп дақылдарының агрофитоценоздарын құру және бағалау бойынша далалық тәжірибенің нәтижелері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты эспарцет, еркекшөп, көп гүлді үйбидайық, біржылдық үйбидайық, жоңышқа, судан шөбі және қылтықсыз арпабас дақылдарының түрлі қоспаларында және таза егістерінде, жайылымдық азықтың өнімділігін, сапасын және егіннің қалыптасу ерекшеліктерін анықтау болды. Бақылау нұсқасы — табиғи шөп жамылғысы — 35,6 ц/га өнімділікті қамтамасыз етті. Тәжірибелік нұсқаларда өнімділік айтарлықтай өсті: вегетацияның екінші жылындағы «көп гүлді үйбидайық + жоңышқа» агрофитоценозы нұсқасында 196,6 ц/га және вегетацияның бірінші жылындағы «көп гүлді үйбидайық + жоңышқа» агрофитоценозы нұсқасында 195,7 ц/га. Нәтижелер бақылаумен салыстырғанда өнімділіктің бес еседен астам артқанын көрсетеді, бұл жайылымдық жемшөп өндірісінде көп компонентті көп жылдық шөптерді пайдаланудың жоғары тиімділігін растайды. Алынған мал азығының сапасын бағалауға ерекше назар аударылады. Шикі және қорытылатын ақуыз құрамының ең жоғары көрсеткіштері вегетациялық кезеңнің 1-ші және 2-ші жылдарындағы "эспарцет + еркекшөп" нұсқаларында байқалды, бұл оларды жоғары ақуызды мал азығын қалыптастыруға перспективті етеді. Алмаспалы энергияның жоғары мөлшері судан шөбінде, вегетациялық кезеңнің 1-ші жылындағы қылтықсыз арпабаста, сондай-ақ вегетацияның 2-ші жылындағы эспарцет пен еркекшөптің қоспасында тіркелген. 2-ші жылдық еркекшөптің агрофитоценозы да энергетикалық құнды мал азықтық бірліктің жоғары мәндерін көрсетті, бұл оның жемшөптік толықтығын растайды. Осылайша, зерттеу нәтижелері табиғи шөп жамылғысымен салыстырғанда жайылымдық жемшөп өндірісінің тиімділігін едәуір арттыруға мүмкіндік беретін мәдени агрофитоценоздардың жоғары өнімділігі мен қоректік құндылығын көрсетеді. Жұмыс тұрақты ауылшаруашылық өндірісінде көпжылдық және біржылдық жемшөп дақылдарының, сонымен қатар олардың аралас егістерінің айтарлықтай әлеуетін көрсетеді.