Abstract
Makalede Kazak Türkçesinin yazı dilinde görülen ön seste ötümlüleşme hadisesiyle ilgili örnekler ele alınmaktadır. Oğuz lehçelerinin karakteristik özelliği olarak bilinen bu hadisenin Kazak Türkçesindeki gelişimini tespit etmek üzere /t/, /d/, /k/ ~ /ḳ/ , /g/ ~ /ġ/ seslerinin Türkçedeki özellikleri ve bu seslerle ilgili ses olayları incelenmektedir. Bu konu üzerinde ortaya atılan görüşler analiz edilerek Türkçenin diğer lehçelerindeki ötümlüleşme olayları ve örneklerinden de bahsedilmektedir. Özellikle Kaşgarlı Mahmud’un verdiği bilgiye göre XI. yüzyılda da karşımıza çıkan /t-/ > /d-/ değişiminin Kazak Türkçesinde daha da gelişerek hem Türkçe kökenli (bu esnada bazı bilim insanlarınca alıntı olduğu iddia edilen bazı kelimelerin kökenleri üzerinde tespitler yapılmıştır) hem de ödünç (dabıl < ṭabl, dilda ~ dildä < tille, däm < ṭa‘ām, däme < ṭama‘, däret < ṭahāret, dät < ṭāḳat vb.) kelimelerde görüldüğü vurgulanmaktadır. Oğuz lehçeleri ve ağızlarındaki ötümlüleşme hadiseleriyle ilgili örneklerle karşılaştırılmış ve Kazak Türkçesinde düzensiz olan bu ses hadisesinin birçok örnekte asli uzunluktan kaynaklandığı kanaatine varılmıştır (de- < tī-, delbe < tilbe, dambal < tōn, dolı < tōl-, döñ < tȫn, gözel < kȫzel vb.). /k-/ > /g-/, /ḳ-/ > /ġ-/ değişimiyle ilgili örneklerin bazıları diğer lehçelerden edebî eserlere geçmiş olabileceğini bazılarından da enklitik bir yapı olarak önünde gelen kelimeyle uyum sağlamak üzere ötümlüleşen edatlar olduğunu tespit etmiştir.