Abstract
Мақалада «жүргізуші-автомобиль-жол-орта» (ЖАЖО) компоненттерінің өзара әрекеттесуін жүйелі талдау негізінде көлік құралдарының экологиялық қауіпсіздігін бағалаудың кешенді тәсілі қарастырылады. Дәстүрлі стендтік сынақтар техногендік жүктеменің нақты деңгейін көрсетпейді, өйткені олар жол қозғалысының стохастикалық сипатын және басқарудың психофизиологиялық аспектілерін ескермейді. Жұмыста OBD-II диагностикалық интерфейсі арқылы нақты уақыт режимінде алынған параметрлерге негізделген жедел шығарындыларды бағалаудың математикалық моделі келтірілген (ауаның массалық шығыны, қозғалтқышқа жүктеме, температура көрсеткіштері). Автор әртүрлі пайдалану режимдеріндегі бензин және дизель қозғалтқыштарының экологиялық тиімділігіне салыстырмалы талдау жүргізді. Эксперименттік дәлелдер агрессивті жүргізу стилінде қозғалтқыштың ашық цикл режиміне (Open Loop) ауысуы пайдаланылған газдың уыттылығының нормативтік көрсеткіштерден асып кетуіне әкелетінін растайды. Зерттеу нәтижелері урбанизацияланған аудандардағы антропогендік жүктемені азайтуға бағытталған Интеллектуалды көлік жүйелері мен экологиялық маршруттау алгоритмдерін әзірлеу үшін пайдаланылуы мүмкін.