Abstract
В статье представлен комплексный геоэкологический анализ деградированных земель юга Казахстана (Кызылординская, Жамбылская и Туркестанская области), подвергшихся техногенному и природному воздействию. На основе полевых наблюдений и лабораторных анализов оценены физико-химические, структурные и гидрологические свойства почв, выявлены основные процессы деградации: засоление, эрозия, уплотнение и снижение содержания органического вещества. Проанализирована эффективность методов рекультивации, включая биомелиорацию, механическую и ландшафтную рекультивацию. Показано, что их комплексное применение способствует восстановлению почвенной структуры, водного режима и растительного покрова, формируя научную основу для практических рекомендаций по повышению плодородия и экологической устойчивости земель в аридных и полуаридных условиях южного Казахстана Мақалада Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі (Қызылорда, Жамбыл және Түркістан облыстары) техногендік және табиғи әсерге ұшыраған деградацияланған жерлердің кешенді геоэкологиялық талдауы берілген. Далалық бақылаулар мен зертханалық талдаулар негізінде топырақтың физика-химиялық, құрылымдық және гидрологиялық қасиеттері бағаланып, деградацияның негізгі үдерістері – тұздану, эрозия, тығыздалу және органикалық заттар мөлшерінің төмендеуі анықталды. Биомелиорация, механикалық және ландшафттық рекультивацияны қамтитын қалпына келтіру әдістерінің тиімділігі талданды. Бұл тәсілдерді кешенді қолдану топырақ құрылымын, су режимін және өсімдік жамылғысын қалпына келтіруге ықпал етіп, Қазақстанның оңтүстігіндегі аридтік және шөлейт аймақтарда жер құнарлылығы мен экологиялық тұрақтылықты арттыруға арналған практикалық ұсынымдардың ғылыми негізін қалыптастырады The article provides a comprehensive geoecological assessment of degraded lands in southern Kazakhstan (Kyzylorda, Zhambyl, and Turkestan regions) affected by anthropogenic and natural factors. Field observations and laboratory analyses were used to evaluate the physicochemical, structural, and hydrological properties of soils and to identify key degradation processes, including salinization, erosion, compaction, and reduced organic matter content. The effectiveness of biomelioration, mechanical, and landscape reclamation methods was assessed. The results show that their integrated application supports the restoration of soil structure, water regime, and vegetation cover, forming a scientific basis for practical recommendations to enhance soil fertility and environmental sustainability in the arid and semi-arid regions of southern Kazakhstan