Abstract
The article presents the mineralogical and technological fundamentals of using natural gypsum for producing binding materials. A classification of gypsum binders by firing temperature regimes is provided, along with descriptions of their composition, properties, and hardening processes. It is shown that low-fired binders consist of 85–95% CaSO₄·0.5H₂O hemihydrate, while high-fired binders contain 80–90% CaSO₄ anhydrite. The Shert deposit in Turkestan Region (area 6.12 km², bed thickness 72 m) with industrial reserves of 250.5 Mt has been studied. Analysis revealed that the CaSO₄·2H₂O content meets foreign standards, enabling full coverage of the construction industry’s needs and reduction of imports. The study concludes that Kazakhstani gypsum is highly competitive compared to imported materials, provided it is efficiently developed and used rationally Мақалада табиғи гипсті байланыстырғыш материалдар өндіру үшін пайдаланудың минералогиялық және технологиялық негіздері келтірілген. Гипсті байланыстырғыштардың күйдіру температуралық режимдері бойынша жіктелуі беріліп, олардың құрамы, қасиеттері және қатаю процестері сипатталған. Төмен күйдірулі байланыстырғыштардың 85–95%-ы CaSO₄·0,5H₂O жартылай гидратынан, жоғары күйдірулілердің 80–90%-ы CaSO₄ ангидритінен тұратыны көрсетілген. Түркістан облысындағы Шерт кен орны (ауданы 6,12 км², қабат қалыңдығы 72 м) 250,5 млн т өнеркәсіптік қорымен зерттелді. Талдау нәтижелері CaSO₄·2H₂O мөлшері шетелдік баламаларға сәйкес екенін көрсетті, бұл құрылыс саласының қажеттілігін толық қамтамасыз етіп, импортты азайтуға мүмкіндік береді. Қазақстандық гипстің тиімді игеру және ұтымды пайдалану жағдайында бәсекеге қабілеттілігі жоғары екендігі қорытындыланды В статье представлены минералогические и технологические основы использования природного гипса для получения вяжущих материалов. Приведена классификация гипсовых вяжущих по температурным режимам обжига, охарактеризованы их состав, свойства и процессы твердения. Показано, что низкообжиговые вяжущие состоят на 85–95% из полугидрата CaSO₄·0,5H₂O, высокообжиговые – на 80–90% из ангидрита CaSO₄. Исследовано Шертское месторождение (площадь 6,12 км², мощность залежи 72 м) с промышленными запасами 250,5 млн т. Анализ показал, что содержание CaSO₄·2H₂O соответствует иноcтранным аналогам, что позволяет полностью удовлетворить потребности строительной отрасли и снизить импорт. Сделан вывод о высокой конкурентоспособности казахстанского гипса по сравнению с импортируемым при условии эффективного освоения и рационального использования