Abstract
Бентонитовые глины являются перспективными природными сорбентами для решения экологических задач, таких как детоксикация почв от тяжелых металлов и очистка сточных вод. В работе представлены результаты изучения бентонитов Урангайского и Ибатинского месторождений Туркестанской области Казахстана. Определены химический и минералогический состав, гранулометрические характеристики, сорбционные свойства и влияние химической активации. Глины обладают высокой сорбционной способностью (удельная поверхность 78–180 м2/г, катионообменная емкость 63–100 мг-экв/100 г). В опытах с модельной системой почва-кукуруза смеси бентонита с гуминовой кислотой и агроотходами снижали содержание тяжелых металлов в урожае до нормативных уровней. Полученные данные обосновывают применение местных минеральных ресурсов для охраны окружающей среды в маловодных регионах Бентонит саздары ауыр металдармен ластанған топырақты детоксикациялау мен ағын суларды тазартуда тиімді табиғи сорбент болып табылады. Бұл жұмыста Түркістан облысындағы Ораңғай және Ибата кен орындарының бентониттері кешенді зерттелді. Олардың химиялық және минералдық құрамы, гранулометриялық сипаттамалары, сорбциялық қасиеттері және химиялық активтендірудің әсері анықталды. Саздардың сорбциялық қабілеті жоғары (меншікті беті 78–180 м2/г, катионалмасу сыйымдылығы 63–100 мг-экв/100 г). Топырақ-жүгері жүйесінде жүргізілген тәжірибелерде бентонит, гумин қышқылы және ауыл шаруашылығы қалдықтары қосылған қоспалар ауыр металдардың өнімдегі мөлшерін нормативтік деңгейге дейін төмендетті. Нәтижелер жергілікті минералдарды су тапшылығы бар өңірлердің экологиялық ахуалын жақсартуға тиімді пайдалануға болатынын көрсетеді Bentonite clays are promising natural sorbents for addressing environmental challenges such as soil detoxification from heavy metals and wastewater treatment. This study presents the results of investigating bentonites from the Urangai and Ibata deposits in the Turkestan region of Kazakhstan. The chemical and mineralogical composition, granulometric characteristics, sorption properties, and the effect of chemical activation were determined. The clays exhibit high sorption capacity (specific surface area of 78–180 m2/g, cation exchange capacity of 63–100 mg-eq/100 g). In experiments using a model soil-corn system, mixtures of bentonite with humic acid and agricultural waste reduced the heavy metal content in the crop to regulatory levels. The results justify the use of local mineral resources for environmental protection in water-scarce regions