Abstract
Аталмыш мақалада Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентіндегі (координаты 44.773133,65.565948) Модульдік биологиялық тазарту станциясы (МБТС) аймағындағы тоғанның жер асты суларына және төгінді сулардың малазықтық дақылдардың құрамына әсері мен жүргізілген ғылыми- зерттеу жұмыстары айтылады. Қазақстан Республикасы әлемдегі сумен аз қамтылған елдердің бірі. Су ресурстарының 65-70 %-ға жуығы елден тыс жерлерде қалыптасады. Болжамды зерттеулерге сәйкес 2030 жылға қарай біздің елдегі су ресурстарының көлемі 15%-ға азайып, елдің ұлттық қауіпсіздігіне айналуы мүмкін. Әлемнің көптеген елдері климаттың өзгеруіне, суды тиімсіз басқаруға және ауыл шаруашылығында ескірген суару технологияларын қолдануға байланысты созылмалы су тапшылығына тап болып отыр. Осындай теріс факторларды басшылыққа алып су ресурстарын екінші мәрте пайдалану мүмкіншіліктері, оның ішінде төгінді суларды қауіпсіз утилизациялау арқылы ағаш екпелері мен малазықтық дақылдарды кәдеге жаратудың тиімді технологиялары зерттелуде. Қызылорда қаласы мысалында қалалық тұрғын үйлерден күніне 6400 м3 төгінді су 55 га құрайтын ашық тоған арқылы тасталады. Төгінді суларды тазартудағы заманауи технологиялардың жоқтығы Қызылорда қаласының экологиялық ахуалының нашарлай түсуіне әкеліп соқтыруда. Әлемдік және отандық зерттеушілердің ғылыми еңбектерінде төгінді суларды қайта пайдаланудың келешегі мол бағыты болып малазықтық дақылдар мен ағаш екпелерін суару деп айтылады және бүгінгі таңда осы бағыт бойынша Қызылорда қаласы жағдайында қолданбалы ғылыми-зерттеу жұмыстары орындалуда. ТМД елдерінде төгінді сулармен 400 мың.га-дан астам жер суарылады. Суару алаңдары Волжск, Кривой рог, Харьков, Одесса, Санкт-Петербург, Мәскеу, Ростов облысы, Киев, Донецк, Баку, Ашхабад, Евпатория, Жданов, Омск, Ташкент қалалары маңында бар және төгінді сулармен ағаш екпелері мен мал азықтық дақылдарды суару бағытын Қазақстан Республикасындағы көлемін арттыру орасан зор құндылыққа ие. Бұл мақала- BR21882415 «Қызылорда облысында су тапшылығы жағдайында мал азықтық дақылдары мен ағаш екпелерін суару үшін сарқынды суларды қауіпсіз утилизациялау технологиясын әзірлеу» жобасы аясында, Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентінде орындалып жатқан ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелеріне арналған.