Abstract
Қазақстан жоғары технологиялық қасиеттері бар дәнді дақылдарды өсіру үшін бірегей табиғи жағдайларға ие.Қазақстанда дәнді дақылдардан басты күздік бидай болып табылады. Күздік бидай – көпжылдық бұршақ тұқымдас шөптер, жаздық бидай, дәнді-бұршақты дақылдар, көкөністер сияқты дақылдардың ең жақсы алғы дақыл болып табылатын аридті ауыспалы егістің қажетті дақылы. Дәнді дақылдардың ауыспалы егістерінде күздік бидай жоғары өнімділік береді, ол ылғал мен минералды қоректік заттардың жеткілікті мөлшеріне байланысты қалыптасады. Топырақтың органикалық заттарының орны толмас жоғалуына байланысты жиі парлау экологиялық және энергетикалық шығындары болуы мүмкін. Егер күздік бидай дәнді дақылдардан кейін орналастырылса, өнімділікті шектейтін себептер фитосанитарлық жағдайы мен топырақтың шаршауы болуы мүмкін. Нәтижесінде күздік бидайдың өнімділік потенциалы әр түрлі жылдары бойынша өнімділіктің айтарлықтай ауытқуымен толық пайдаланылмайды. Бұл фактор егін жинау үшін климаттық ресурстарды кеңейту және сонымен бірге агроэкожүйелерде пайда болған биогендік ресурстар арқылы топырақ құнарлылығын қалпына келтіруді қамтамасыз ету үшін таза пармен айналу ұзақтығы әртүрлі ауыспалы егістерде өсірілген күздік бидайдың өнімділігін арттырудың жаңа жолдарын іздеуге негіз береді. Батыс Қазақстанның құрғақ дала аймағы жағдайындағы тәжірибелерімізде таза пармен әр түрлі қаныққан ауыспалы егістегі күздік бидайдың өсу және даму ерекшеліктері зерттелді және астықтың өнімділігі мен сапасын арттыру әдістері әзірленген. Күздік бидайдың өнімділігін арттырудың ғылыми және практикалық негіздерін әзірлеу өзекті мәселе болып табылады, оны шешу Қазақстан Республикасының Орал өңірі үшін үлкен маңызға ие.