Abstract
Background Endovascular stenting for atherosclerotic stenosis in the intra- and extracranial arteries is a minimally invasive procedure, but comprehensive studies on long-term complications following COVID-19 infection are lacking. Given the potential for increased rates of stent thrombosis, stroke, myocardial infarction, and mortality among COVID-19 patients, understanding the long-term outcomes of stenting for extra- and intracranial atherosclerotic stenosis is crucial for public health. This study addresses the dearth of extensive research on the long-term adverse outcomes associated with endovascular stenting procedures in patients who have experienced atherosclerotic stenosis in intracranial and extracranial arteries following COVID-19 infection. Methods: This retrospective study analyzed data from a tertiary hospital database, focusing on individuals who underwent extracranial or intracranial atherosclerotic stenting procedures at the Central Clinical Hospital JSC, Department of Neurosurgery, between 2016 and 2017, before the COVID-19 pandemic. The primary outcome measures evaluated were the incidence of stent thrombosis, ischemic stroke, myocardial infarction, and all-cause mortality. Results: This study consisted of 81 participants, of whom 32 had a prior COVID-19 infection confirmed by PCR, antigen, and antibody testing, forming the COVID-19 group, while the remaining 49 comprised the control group. The analysis revealed no statistically significant differences in mortality, stroke, and myocardial infarction rates between the COVID-19 and control groups. However, high blood pressure was found to be a significant predictor of mortality and stroke. The binary logistic regression analysis indicated a trend toward increased cardiovascular risk with smoking, but the association did not reach statistical significance. While smoking remains a major modifiable risk factor for vascular disease, further studies with larger sample sizes are needed to confirm its specific impact in post-stenting patients. Conclusion: While COVID-19 infection did not significantly influence long-term mortality, stroke, or myocardial infarction rates, elevated blood pressure, smoking, and high stress levels were associated with worse outcomes. These findings highlight the importance of managing cardiovascular risk factors in patients undergoing endovascular stenting Кіріспе. Интра- және экстракраниалдық атеросклероздық стеноз кезінде эндоваскулярлық стенттеу — минималды инвазивті процедура болғанымен, COVID-19 инфекциясынан кейінгі ұзақ мерзімді асқынулар бойынша жан-жақты зерттеулер жеткіліксіз. COVID-19-бен ауырған науқастарда стент тромбозы, инсульт, миокард инфарктісі және өлім-жітімнің артуы мүмкін болғандықтан, бұл науқастарда стенттеуден кейінгі ұзақ мерзімді нәтижелерді зерттеу қоғамдық денсаулық сақтау үшін маңызды. Бұл зерттеу COVID-19 инфекциясынан кейін интра- және экстракраниалдық артерияларда атеросклероздық стенозбен эндоваскулярлық стенттеуден кейінгі жағымсыз ұзақ мерзімді нәтижелерді зерттеудің жеткіліксіздігін шешуге бағытталған. Материалдар мен әдістер. Бұл ретроспективті зерттеу 2016–2017 жылдары пандемияға дейін Қазақстан Республикасы Президенті Іс Басқармасының Орталық клиникалық ауруханасының Нейрохирургия бөлімінде интра- немесе экстракраниалдық атеросклероздық стенттеу жүргізілген науқастар деректерін талдады. Негізгі нәтижелер — стент тромбозы, ишемиялық инсульт, миокард инфарктісі және жалпы өлім-жітім жиілігі. Нәтижелер. Зерттеуге барлығы 81 қатысушы кірді, олардың 32-сінде COVID-19 расталған (ПТР, антиген және антидене сынамалары арқылы) және олар COVID-19 тобына енді, қалған 49 қатысушы бақылау тобын құрады. Талдау COVID-19 және бақылау топтары арасында өлім-жітім, инсульт және инфаркт жиілігі бойынша статистикалық маңызды айырмашылықтарды анықтамады. Дегенмен, артериялық гипертензия өлім мен инсульттің елеулі болжаушысы ретінде анықталды. Бинарлық логистикалық регрессиялық талдау темекі шегудің жүрек-қантамырлық қауіптерін арттыруға бейімділік бар екенін көрсетті, бірақ статистикалық маңыздылыққа жеткен жоқ. Темекі шегу модификацияланатын негізгі қауіп факторы болғанымен, оның стенттеуден кейінгі нақты әсерін анықтау үшін үлкен көлемді зерттеулер қажет. Қорытынды. COVID-19 инфекциясы ұзақ мерзімді өлім-жітім, инсульт немесе миокард инфарктісі деңгейіне айтарлықтай әсер етпегенімен, артериялық гипертензия, темекі шегу және созылмалы стресс нашар нәтижелермен байланысты болды. Бұл нәтижелер эндоваскулярлық стенттеуден өткен науқастарда жүрек-қантамырлық қауіп факторларын басқарудың маңыздылығын көрсетеді. Введение. Эндоваскулярное стентирование при атеросклеротическом стенозе интра- и экстракраниальных артерий является малоинвазивной процедурой, однако комплексные исследования отдалённых осложнений после перенесённой COVID-19-инфекции в настоящее время отсутствуют. С учётом потенциального увеличения частоты тромбоза стента, инсульта, инфаркта миокарда и смертности у пациентов, перенёсших COVID-19, изучение долгосрочных исходов стентирования при атеросклеротическом стенозе представляет важность для системы общественного здравоохранения. Настоящее исследование восполняет нехватку данных о неблагоприятных отдалённых последствиях эндоваскулярных вмешательств у таких пациентов. Материалы и методы. Ретроспективный анализ выполнен на базе данных третичного медицинского учреждения — Ортопедического клинического госпиталя АО «Центральная клиническая больница» (отделение нейрохирургии), где в 2016–2017 гг. до пандемии COVID-19 проводилось экстра- или интракраниальное стентирование по поводу атеросклероза. Основными исходами были тромбоз стента, ишемический инсульт, инфаркт миокарда и общая смертность. Результаты. В исследование включено 81 пациент: 32 пациента с подтверждённым COVID-19 (ПЦР, антиген, антитела) — COVID-группа; 49 пациентов — контрольная группа. Анализ не выявил статистически значимых различий в уровне смертности, инсульта и инфаркта миокарда между группами. Однако артериальная гипертензия оказалась значимым предиктором летальности и инсульта. Бинарная логистическая регрессия показала тенденцию к повышенному риску при курении, но статистической значимости достигнуто не было. Несмотря на это, курение остаётся модифицируемым фактором риска, требующим дальнейшего изучения. Заключение. Перенесённая COVID-19 инфекция не показала достоверного влияния на отдалённые исходы, такие как смертность, инсульт и инфаркт, повышенное артериальное давление, курение и стресс ассоциировались с ухудшением прогноза. Полученные данные подчёркивают необходимость эффективного контроля факторов сердечно-сосудистого риска у пациентов, перенёсших стентирование.