Abstract
Мақалада Түркістан облысының урбанизацияланған аумақтарында климаттық факторлардың әсерінен болатын геофизикалық өзгерістер қарастырылады. Температураның жоғарылауы, жауын-шашынның төмендеуі және құрғақшылықтың жоғарылауы топырақ горизонттарының сусыздануына, шөгуіне және жарылуына әкеледі. Жер асты суларының деңгейінің жоғарылауы және топырақтың физикалық қасиеттерінің өзгеруі оның жүк көтергіштігін төмендетеді. Қалалық инфрақұрылымда эрозиялық процестер, қайталама тұздану және деформациялар күшейеді. 2010–2024 жылдардағы мониторинг негізінде құрылыс нормаларын бейімдеу және өзгермелі климат жағдайында топырақтың жай-күйіне кешенді инженерлік бақылауды енгізу қажеттілігі анықталды. Нәтижелер климаттық өзгерістердің аймақ қалаларының геофизикалық жағдайына әсер ету дәрежесін бағалауға және бейімделу шараларын ұсынуға мүмкіндік береді The article examines the geophysical changes occurring in the urbanized territories of the Turkestan region under the influence of climatic factors. Rising temperatures, decreased precipitation, and increased droughts cause dehydration, shrinkage, and cracking of soil horizons. An increase in the groundwater level and a change in the physical properties of the soil reduce its bearing capacity. Erosion processes, secondary salinization and deformations in urban infrastructure are increasing. Based on monitoring in 2010–2024. The necessity of adapting building regulations and introducing integrated engineering control over the condition of soils in a changing climate has been identified. The results obtained make it possible to assess the degree of influence of climate change on the geophysical state of the region’s cities and propose adaptation measures В статье рассматриваются геофизические изменения, происходящие на урбанизированных территориях Туркестанской области под воздействием климатических факторов. Повышение температуры, снижение осадков и учащение засух вызывают обезвоживание, усадку и растрескивание почвенных горизонтов. Увеличение уровня грунтовых вод и изменение физических свойств грунта снижают его несущую способность. Усиливаются эрозионные процессы, вторичное засоление и деформации в городской инфраструктуре. На основе мониторинга 2010–2024 гг. выявлена необходимость адаптации строительных норм и внедрения комплексного инженерного контроля над состоянием грунтов в условиях меняющегося климата. Полученные результаты позволяют оценить степень влияния климатических изменений на геофизическое состояние городов региона и предложить меры адаптации