Abstract
Мақалада әлем бойынша жетекші универститеттердің (Кембридж, Оксфорд, Лондон университеті, ETH Zurich және М.В. Ломоносов атындағы ММУ) кіріс құрылымдарынң жан-жақты салыстырмалы талдауы бенчмаркинг әдіснамасын қолдана отырып жасалған. Зерттеу жоғары оқу орындарын қаржыландырудың үш негізгі моделін анықтады: зерттеу жұмыстарына бағытталған ( мемлекеттік қаржыландыру мен ғылыми гранттардың үстемдігі сәйкесінше 69,8 % және 19,6-25,5%), коммерциялық –білім беру ( ақылы білім беру қызметтерінің негізгі кірісі 43,7-53,6%) және теңдестірілген (білім беру, зерттеу және коммерциялық қызмет арасында біркелкі бөлу). Кіріс көздерін әртараптандыруды, ғылыми әзірлемелерді тиімді коммерцияландыруды және мүліктік кешенді пайдалануды оңтайландыруды қоса алғанда, қаржылық тұрақтылық факторларын талдауға ерекше назар аударылды. Жүргізілген талдау негізінде Қазақстандық жоғары оқу орындары үшін халықралақ тәжірибені бейімдеу бойынша практикалық ұсынымдар әзірленді, атап айтқанда:, эндаумент-қорларды дамыту, қаржыландыру құрыдымындағы ғылыми-зерттеу құрамдас бөлігін күшейту, мемлекеттік- жекеменшік әріптестік тетіктерін енгізу. Зерттеу объектісіне әдістемелік салыстырмалы талдау, статистикалық деректерді өңдеу әдістері және case-study жатады. Алынған нәтижелер дамушы экономика жағдайында жоғары білім беруді қаржыландырудың тиімді стратегияларын қалыптастыру үшін айтарлықтай құндылыққа ие. The article presents a comprehensive comparative analysis of the revenue structures of the world's leading universities (Cambridge, Oxford, University of London, ETH Zurich and Lomonosov Moscow State University) using benchmarking methodology. The study revealed three key models of financing higher education institutions: research-oriented (dominance of state funding and research grants - 69.8% and 19.6-25.5% respectively), commercial-educational (the main income from paid educational services - 43.7-53.6%) and balanced (equal distribution between educational, research and commercial activities). Special attention is paid to the analysis of financial sustainability factors, including diversification of income sources, effective commercialization of scientific developments and optimization of property complex use. Based on the analysis, practical recommendations for adapting international experience for Kazakhstani universities are developed, in particular: the development of endowment funds, strengthening the research component in the structure of funding, the introduction of public-private partnership mechanisms. The methodological basis of the study includes comparative analysis, statistical methods of data processing and case-study. The results obtained are of significant practical value for the formation of effective strategies for financing higher education in developing economies.