Abstract
Гендерлік лингвистикаға деген қызығушылықтың артуы аясында тілдік жүйеде гендерлік рөлдер мен стереотиптердің қалай көрінетініне ерекше назар аударылады.Мақалада қоғамдағы әйел адамдар мен ер адамдардың мәртебесін, сыртқы белгілері мен адамгершілік қасиеттерін, олардың әрқайсысының этнос, отбасы өміріндегі тілдік бейнеде халық менталитетін сақтайтын қазақ тілінің тұрақты тіркестері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – гендерлік оппозицияны қамтитын тұрақты бірліктерге когнитивтік-мәдени талдау жүргізу, сондай-ақ бұл тіркестердің қазақ мәдениетіндегі гендерлік стереотиптерді, дәстүрлер мен әлеуметтік рөлдерді қалай көрсететінін зерттеу. Негізгі бағыттарға фразеологизмнің лексикалық-семантикалық аспектілерін талдау, сондай-ақ тұрақты тіркестерді мәдени-спецификалық гендерлік коннотацияларды зерттеу кіреді. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы қазақ тілінің гендерлік фразеологиясы туралы білімді кеңейту және лингвомәдениеттану мен гендерлік лингвистиканың дамуына үлес қосу болып табылады. Жұмыстың практикалық маңыздылығы оның нәтижелерін қазақ тілін оқытуда, аудармада, сондай-ақ мәдениетаралық коммуникацияда қолдану мүмкіндігінен тұрады. Зерттеу барысында ерлер мен әйелдердің рөлдері туралы қоғамдық стереотиптерді көрсететін қазақ тілінің гендерлік орнықты көріністерінің негізгі семантикалық компоненттері анықталды. Нәтижелер гендерлік стереотиптер мен мәдени құндылықтарды берудегі фразеологизмнің маңыздылығын көрсетеді. Зерттеу қазақ мәдениетіндегі гендерлік процестерді жақсы түсінуге ықпал етеді. Зерттеу нәтижелері қазақ тілін шет тілі ретінде оқытуда, гендерлік зерттеулерде, сондай-ақ мағынаны барабар жеткізу үшін тілдің мәдени және гендерлік ерекшеліктерін ескеру қажет аударма тәжірибесінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл когнитивтік-лингвистикалық зерттеудің қазақ халқының космогендік тілін зерттеуде жас ұрпақтың бойында ұлттық гендерлік қатынастар мен гендерлік мінез-құлық туралы дұрыс түсінік қалыптастыруда практикалық маңызы зор.